شاعری ہب / نظم / زندہ رود مشکلات خود را پیش ارواح بزرگ میگوید

زندہ رود مشکلات خود را پیش ارواح بزرگ میگوید

Zinda-Rud Propounds His Problems to The Great Spirits

فونٹ سائز:
100%
پس منظر:

از مقام مؤمنان دوری چرا

یعنی از فردوس مہجوری چرا

حلاج

مرد آزادی کہ داند خوب و زشت

می نگنجد روح او اندر بہشت

جنت ملا ، می و حور و غلام

جنت آزادگان سیر دوام

جنت ملا خور و خواب و سرود

جنت عاشق تماشای وجود

حشر ملا شق قبر و بانگ صور

عشق شور انگیز خود صبح نشور

علم بر بیم و رجا دارد اساس

عاشقان را نی امید و نی ہراس

علم ترسان از جلال کائنات

عشق غرق اندر جمال کائنات

علم را بر رفتہ و حاضر نظر

عشق گوید آنچہ می آید نگر

علم پیمان بستہ با آئین جبر،

چارۂ او چیست غیر از جبر و صبر

عشق آزاد و غیور و ناصبور

در تماشای وجود آمد جسور

عشق ما از شکوہ ہا بیگانہ ایست

گرچہ او را گریۂ مستانہ ایست

این دل مجبور ما مجبور نیست

ناوک ما از نگاہ حور نیست

آتش ما را بیفزاید فراق

جان ما را سازگار آید فراق

بی خلشہا زیستن ، نا زیستن

باید آتش در تہ پا زیستن

زیستن این گونہ تقدیر خودی است

از ہمین تقدیر تعمیر خودی است

ذرہ ئی از شوق بیحد رشک مہر

گنجد اندر سینہ او نہ سپہر

شوق چون بر عالمی شبخون زند

آنیان را جاودانے می کند

زندہ رود

گردش تقدیر مرگ و زندگیست

کس نداند گردش تقدیر چیست

حلاج

ہر کہ از تقدیر دارد ساز و برگ

لرزد از نیروی او ابلیس و مرگ

جبر دین مرد صاحب ہمت است

جبر مردان از کمال قوت است

پختہ مردی پختہ تر گردد ز جبر،

جبر مرد خام را آغوش قبر

جبر خالد عالمی برھم زند

جبر ما بیخ و بن ما بر کند

کار مردان است تسلیم و رضا

بر ضعیفان راست ناید این قبا

تو کہ دانی از مقام پیر روم

می ندانی از کلام پیر روم

بود گبری در زمان با یزید

گفت او را یک مسلمان سعید

خوشتر آن باشد کہ ایمان آورے

تا بدست آید نجات و سروری

گفت این ایمان اگر ہست ای مرید

آن کہ دارد شیخ عالم با یزید

من ندارم طاقت آن ، تاب آن

کان فزون آمد ز کوششہای جان

رومی

کار ما غیر از امید و بیم نیست

ہر کسی را ہمت تسلیم نیست

ایکہ گوئی بودنی این بود ، شد

کار ہا پابند آئین بود ، شد

معنی تقدیر کم فہمیدہ ئی

نی خودی را نی خدا را دیدہ ئے

مرد مؤمن با خدا دارد نیاز

با تو ما سازیم ، تو با ما بساز

عزم او خلاق تقدیر حق است

روز ہیجا تیر او تیر حق است

زندہ رود

کم نگاہان فتنہ ہا انگیختند

بندۂ حق را بہ دار آویختند

آشکارا بر تو پنھان وجود

باز گو آخر گناہ تو چہ بود؟

حلاج

بود اندر سینۂ من بانگ صور

ملتی دیدم کہ دارد قصد گور

مؤمنان با خوی و بوی کافران

لاالہ گویان و از خود منکران

’’امر حق‘‘ گفتند نقش باطل است

زانکہ او وابستۂ آب و گل است

من بخود افروختم نار حیات

مردہ را گفتم ز اسرار حیات

از خودی طرح جہانی ریختند

دلبری با قاہری آمیختند

ہر کجا پیدا و نا پیدا خودی

بر نمے تابد نگاہ ما خودی

نار ہا پوشیدہ اندر نور اوست

جلوہ ہای کائنات از طور اوست

ہر زمان ہر دل درین دیر کہن

از خودی در پردہ میگوید سخن

ہر کہ از نارش نصیب خود نبرد

در جہان از خویشتن بیگانہ مرد

ہند و ھم ایران ز نورش محرم است

آنکہ نارش ہم شناسد آن کم است

من ز نور و نار او دادم خبر

بندۂ محرم گناہ من نگر

آنچہ من کردم تو ہم کردی بترس

محشری بر مردہ آوردی بترس

طاہرہ

از گناہ بندۂ صاحب جنون

کائنات تازہ ئی آید برون

شوق بیحد پردہ ہا را بر درد

کہنگی را از تماشا می برد

آخر از دار و رسن گیرد نصیب

بر نگردد زندہ از کوی حبیب

جلوۂ او بنگر اندر شہر و دشت

تا نپنداری کہ از عالم گذشت

در ضمیر عصر خود پوشیدہ است

اندرین خلوت چسان گنجیدہ است

زندہ رود

ای ترا دادند درد جستجوی

معنی یک شعر خود با من بگوی

قمری ، کف خاکستر و بلبل قفس رنگ

ای نالہ نشان جگر سوختہ ئی چیست

غالب

نالہ ئی کو خیزد از سوز جگر

ہر کجا تأثیر او دیدم دگر

قمری از تأثیر او وا سوختہ

بلبل از وی رنگہا اندوختہ

اندرو مرگی بہ آغوش حیات

یک نفس اینجا حیات آنجا ممات

آنچنان رنگی کہ ارژنگی ازوست

آنچنان رنگی کہ بیرنگی ازوست

تو ندانی این مقام رنگ و بوست

قسمت ہر دل بقدر ہای و ہوست

یا بہ رنگ آ ، یا بہ بیرنگی گذر

تا نشانی گیری از سوز جگر

زندہ رود

صد جہان پیدا درین نیلی فضاست

ہر جہان را اولیا و انبیاست

غالب

نیک بنگر اندرین بود و نبود

پی بہ پی آید جہانھا در وجود

’’ہر کجا ہنگامۂ عالم بود

رحمة’‘ للعالمینی ہم بود‘‘

زندہ رود

فاش تر گو زانکہ فہمم نارساست

غالب

این سخن را فاش تر گفتن خطاست

زندہ رود

گفتگوی اہل دل بیحاصل است

غالب

نکتہ را بر لب رسیدن مشکل است

زندہ رود

تو سراپا آتش از سوز طلب

بر سخن غالب نیائی ای عجب

غالب

خلق و تقدیر و ہدایت ابتداست

رحمة’‘ للعالمینی انتہاست

زندہ رود

من ندیدم چھرۂ معنی ہنوز

آتشی دارے اگر ما را بسوز

غالب

ای چو من بینندۂ اسرار شعر

این سخن افزونتر است از تار شعر

شاعران بزم سخن آراستند

این کلیمان بی ید بیضاستند

آنچہ تو از من بخواہی کافری است

کافری کو ماورای شاعری است

حلاج

ہر کجا بینی جھان رنگ و بو

آن کہ از خاکش بروید آرزو

یا ز نور مصطفی او را بہاست

یا ہنوز اندر تلاش مصطفی است

زندہ رود

از تو پرسم گرچہ پرسیدن خطاست

سر آن جوہر کہ نامش مصطفی است

آدمی یا جوھری اندر وجود

آنکہ آید گاہگاہی در وجود

حلاج

پیش او گیتی جبین فرسودہ است

خویش را خود عبدہ فرمودہ است

عبدہ‘ از فھم تو بالاتر است

زانکہ او ہم آدم و ھم جوہر است

جوہر او نی عرب نی اعجم است

آدم است و ہم ز آدم اقدم است

عبدہ صورتگر تقدیر ہا

اندرو ویرانہ ہا تعمیر ہا

عبدہ ھم جانفزا ہم جان ستان

عبدہ ہم شیشہ ہم سنگ گران

عبد دیگر عبدہ چیزی دگر

ما سراپا انتظار او منتظر

عبدہ‘ دہر است و دہر از عبدہ است

ما ہمہ رنگیم و او بی رنگ و بوست

عبدہ با ابتدا بی انتہا است

عبدہ را صبح و شام ما کجاست

کس ز سر عبدہ آگاہ نیست

عبدہ جز سر الا اﷲ نیست

لاالہ تیغ و دم او عبدہ

فاش تر خواہی بگو ہو عبدہ

عبدہ‘ چند و چگون کائنات

عبدہ راز درون کائنات

مدعا پیدا نگردد زین دو بیت

تا نبینی از مقام ’’ما رمیت‘‘

بگذر از گفت و شنود ای زندہ رود

غرق شو اندر وجود ای زندہ رود

زندہ رود

کم شناسم عشق را این کار چیست

ذوق دیدار است پس دیدار چیست

حلاج

معنی دیدار آن آخر زمان

حکم او بر خویشتن کردن روان

در جہان زی چون رسول انس و جان

تا چو او باشی قبول انس و جان

باز خود را بین ہمین دیدار اوست

سنت او سری از اسرار اوست

زندہ رود

چیست دیدار خدای نہ سپہر

آنکہ بی حکمش نگردد ماہ و مہر

حلاج

نقش حق اول بجان انداختن

باز او را در جہان انداختن

جان تا در جہان گردد تمام

می شود دیدار حق دیدار عام

ای خنک مردی کہ از یک ہوی او

نہ فلک دارد طواف کوی او

وای درویشی کہ ہوئی آفرید

باز لب بر بست و دم در خود کشید

حکم حق را در جھان جاری نکرد

نانی از جو خورد و کرارے نکرد

خانقاہی جست و از خیبر رمید

راہبی ورزید و سلطانی ندید

نقش حق داری جہان نخچیر تست

ہم عنان تقدیر با تدبیر تست

عصر حاضر با تو می جوید ستیز

نقش حق بر لوح این کافر بریز

زندہ رود

نقش حق را در جھان انداختند

من نمی دانم چسان انداختند

حلاج

یا بزور دلبری انداختند

یا بزور قاھری انداختند

زانکہ حق در دلبری پیدا تر است

دلبری از قاہری اولی تر است

زندہ رود

باز گو ای صاحب اسرار شرق

در میان زاہد و عاشق چہ فرق

حلاج

زاہد اندر عالم دنیا غریب

عاشق اندر عالم عقبی غریب

زندہ رود

معرفت را انتہا نابودن است

زندگی اندر فنا آسودن است

حلاج

سکر یاران از تہی پیمانگی است

نیستی از معرفت بیگانگی است

ای کہ جوئی در فنا مقصود را

در نمے یابد عدم موجود را

زندہ رود

آنکہ خود را بہتر از آدم شمرد

در خم و جامش نہ می باقی نہ درد

مشت خاک ما بگردون آشناست

آتش آن بی سر و سامان کجاست

حلاج

کم بگو زان خواجۂ اہل فراق

تشنہ کام و از ازل خونین ایاق

ما جہول ، او عارف بود و نبود

کفر او این راز را بر ما گشود

از فتادن لذت برخاستن

عیش افزدون ز درد کاستن

عاشقے در نار او وا سوختن

سوختن بے نار او نا سوختن

زانکہ او در عشق و خدمت اقدم است

آدم از اسرار او نامحرم است

چاک کن پیراہن تقلید را

تا بیاموزی ازو توحید را

زندہ رود

ای ترا اقلیم جان زیر نگین

یک نفس با ما دگر صحبت گزین

حلاج

با مقامی در نمی سازیم و بس

ما سراپا ذوق پروازیم و بس

ہر زمان دیدن تپیدن کار ماست

بی پر و بالے پریدن کار ماست

Az mqam momnan Doori Chura

Yaani az firdaus Mahjoori Chura

Hlaj

Mard azadi ke dand khub-o-zsht

Mi ngnjd Rooh o andar bihisht

Jannat mila mi-o-hur-o-Ghulam

Jannat aazadgan sair doam

Jannat mila khor-o-Khwab-o-srod

Jannat Aashiq tmashai vajud

Hashr mila shq Qabr-o-baṅg sor

Ishq Shor Angaiz Khud Subh nushur

Ilm br bim-o-raja dard asas

Aashqan ra ni Umeed-o-ni hras

Ilm trsan az jlal Kainaat

Ishq ġarq andar Jamal Kainaat

Ilm ra br rafta-o-hazir Nazar

Ishq goid aanchh mi aaid nagar

Ilm Paiman basta ba aaein jbr

Charh o chist Ghair az jbr-o-sabr

Ishq azaad-o-ghior-o-nasbor

Dar tmashai vajud Aamad jasur

Ishq ma az shikva ha begana aist

Grchh o ra grih Mastana aist

Ain Dil majbur ma majbur nist

Naok ma az Nigah hur nist

Atash ma ra bifzaid Firaaq

Jaan ma ra sazgar aaid Firaaq

Bi khlshha zistn Na zistn

Baid atash Dar tah paa zistn

Zistn ain gonh taqdir khodi ast

Az hmin taqdir Tameer khodi ast

Zarra i az Shoq bihd rashk mahr

Gnjd andar sina o na sphr

Shoq Choon br aalmi shbkhon znd

Aanian ra jaodane mi Kund

Zinda rud

Gardish taqdir marg-o-zndgist

Kis ndand gardish taqdir chist

Hlaj

Har ke az taqdir dard Saaz-o-brg

Lrzd az niroi o iblis-o-marg

Jbr din mard sahab himmat ast

Jbr mardan az Kamal quwat ast

Pukhta mrdi pukhta tr grdd z jbr

Jbr mard kham ra aġosh Qabr

Jbr Khalid aalmi brhm znd

Jbr ma bekh-o-ban ma br Kund

Kaar mardan ast taslim-o-Raza

Br zaifan rast naid ain qba

To ke Dani az mqam Peer rum

Mi ndani az kalam Peer rum

Bod gbri Dar zman ba izid

Gft o ra yak musalman said

Khoshtr Aan bashad ke imaan aaore

Ta bdst aaid njat-o-srori

Gft ain imaan Agar hst ai mrid

Aan ke dard shekh Aalam ba izid

Man ndarm taqat Aan tab Aan

Kaan fzon Aamad z koshshhai jaan

Rumi

Kaar ma Ghair az Umeed-o-bim nist

Har kisi ra himmat taslim nist

Aikh goi bodni ain bod shd

Kaar ha paband aaein bod shd

Mani taqdir Kam fhmidh i

Ni khodi ra ni Khuda ra didh e

Mard mmn ba Khuda dard niaz

Ba to ma sazim to ba ma bsaz

Azm o khlaq taqdir Haq ast

Roz hija Teer o Teer Haq ast

Zinda rud

Kam ngahan fitna ha angikhtnd

Bndh Haq ra bah Daar aaoikhtnd

Ashkara br to pnhan vajud

Baz go Aakhir gunah to chh bod

Hlaj

Bod andar sinh man baṅg sor

Milti didm ke dard qsd gor

Momnan ba khoi-o-boi kafran

Laalh goian-o-az Khud mnkran

Amr Haq gftnd nqsh batl ast

Zankh o oabsth ab-o-Gul ast

Man bkhod afrokhtm nar Hayaat

Murda ra gftm z asrar Hayaat

Az khodi tara jhani rikhtnd

Dlbri ba qahri aamikhtnd

Har kja Paida-o-Na Paida khodi

Br nme tabd Nigah ma khodi

Nar ha Poshida andar Noor aost

Jalwa hai Kainaat az toor aost

Har zman Har Dil drin dir khn

Az khodi Dar parda migoid skhn

Har ke az narsh nasib Khud nbrd

Dar Jahan az khoishtn begana mard

Hind-o-hm airan z norsh mhrm ast

Aankh narsh Hum shnasd Aan Kam ast

Man z Noor-o-nar o dadm khabar

Bndh mhrm gunah man nagar

Aanchh man krdm to Hum krdi btrs

Mhshri br Murda aaordi btrs

Tahrh

Az gunah bndh sahab junoon

Kainaat Taaza i aaid bron

Shoq bihd parda ha ra br Dard

Khngi ra az tamasha mi brd

Aakhir az Daar-o-rasan gird nasib

Br ngrdd zinda az Kavi Habeeb

Jloh o bngr andar Shehar-o-dasht

Ta npndari ke az Aalam gzsht

Dar zamir asr Khud Poshida ast

Andrin khlot chsan gnjidh ast

Zinda rud

Ai tra dadnd Dard jstjoi

Mani yak Sher Khud ba man bgoi

Qamri kf khakstr-o-Bulbul Qafas rang

Ai Naala nishan jigar sokhth i chist

Ġalib

Naala i ko khizd az soz jigar

Har kja tsir o didm dgr

Qamri az tsir o Wa sokhth

Bulbul az oi rngha andokhth

Andro mirgi bah aġosh Hayaat

Yak nfs ainja Hayaat aanja mmat

Aanchnan rngi ke arzhngi azost

Aanchnan rngi ke birngi azost

To ndani ain mqam rang-o-bost

Qismat Har Dil bqdr hai-o-host

Ya bah rang aa ya bah birngi gzr

Ta nishani giri az soz jigar

Zinda rud

Sad Jahan Paida drin nili fzast

Har Jahan ra auliya-o-anbiast

Ġalib

Nek bngr andrin bod-o-nbod

Pi bah Pi aaid jhanha Dar vajud

Har kja hngamh Aalam bod

Rhm llaalmini Hum bod

Zinda rud

Fash tr go zankh fhmm narsast

Ġalib

Ain skhn ra fash tr gftn khtast

Zinda rud

Gftgoi ahl Dil bihasl ast

Ġalib

Nkth ra br Lab rsidn Mushkil ast

Zinda rud

To srapa atash az soz Talab

Br skhn ġalib niai ai ajab

Ġalib

Khalq-o-taqdir-o-hidayat abtdast

Rhm llaalmini anthast

Zinda rud

Man ndidm chhrh mani hnoz

Aatshi dare Agar ma ra bsoz

Ġalib

Ai cho man binndh asrar Sher

Ain skhn afzontr ast az Taar Sher

Shaaran bzm skhn aarastnd

Ain kliman bi yad bizastnd

Aanchh to az man bkhoahi kafri ast

Kafri ko maorai shaairi ast

Hlaj

Har kja bini jhan rang-o-Boo

Aan ke az khaksh broid Aarzoo

Ya z Noor Mustafa o ra bhast

Ya hnoz andar Talaash Mustafa ast

Zinda rud

Az to prsm grchh prsidn khtast

Sar Aan jauhar ke namsh Mustafa ast

Aadmi ya johri andar vajud

Aankh aaid gahgahi Dar vajud

Hlaj

Pesh o giti jbin frsodh ast

Khoish ra Khud abdh Farmooda ast

Abdh az fhm to balatr ast

Zankh o Hum Aadam-o-hm jauhar ast

Jauhar o ni Arab ni aajm ast

Aadam ast-o-Hum z Aadam aqdm ast

Abdh sortgr taqdir ha

Andro Weerana ha Tameer ha

Abdh hm janfza Hum jaan Sitaan

Abdh Hum sheesha Hum sang gran

Abd Digar abdh chizi dgr

Ma srapa Intezaar o mntzr

Abdh dhr ast-o-dhr az abdh ast

Ma hmh rngim-o-o bi rang-o-bost

Abdh ba ibtida bi intiha ast

Abdh ra Subh-o-Shaam ma kjast

Kis z sar abdh agah nist

Abdh jz sar ala a nist

Laalh teġ-o-dam o abdh

Fash tr khoahi bgo ho abdh

Abdh Chand-o-chgon Kainaat

Abdh raaz dron Kainaat

Mdaa Paida ngrdd zin do bait

Ta nbini az mqam ma rmit

Bgzr az gft-o-shnod ai zinda rud

Ġarq Show andar vajud ai zinda rud

Zinda rud

Kam shnasm Ishq ra ain Kaar chist

Zavq Deedar ast ps Deedar chist

Hlaj

Mani Deedar Aan Aakhir zman

Hukm o br khoishtn Kardan Rawaan

Dar Jahan zi Choon Rasool ans-o-jaan

Ta cho o bashi qubul ans-o-jaan

Baz Khud ra bain hmin Deedar aost

Sunnat o sri az asrar aost

Zinda rud

Chist Deedar khdai na sphr

Aankh bi hkmsh ngrdd Maah-o-mahr

Hlaj

Nqsh Haq avval bjan andakhtn

Baz o ra Dar Jahan andakhtn

Jaan ta Dar Jahan grdd Tamaam

Mi shod Deedar Haq Deedar Aam

Ai khnk mrdi ke az yak Hui o

Na Falak dard toaf Kavi o

Oai droishi ke hui aafrid

Baz Lab br bst-o-dam Dar Khud kshid

Hukm Haq ra Dar jhan Jari nkrd

Nani az jo khord-o-krarey nkrd

Khanqahi jast-o-az khibr rmid

Rahbi orzid-o-sltani ndid

Nqsh Haq dari Jahan nakhcir tst

Hum anan taqdir ba tdbir tst

Asr hazir ba to mi joid stiz

Nqsh Haq br Lauh ain kafir Barez

Zinda rud

Nqsh Haq ra Dar jhan andakhtnd

Man nami danm chsan andakhtnd

Hlaj

Ya bzor dlbri andakhtnd

Ya bzor qahri andakhtnd

Zankh Haq Dar dlbri Paida tr ast

Dlbri az qahri aoli tr ast

Zinda rud

Baz go ai sahab asrar shrq

Dar mian zahd-o-Aashiq chh frq

Hlaj

Zahd andar Aalam duniya ghareeb

Aashiq andar Aalam aqbi ghareeb

Zinda rud

Marft ra intiha nabodn ast

Zindagi andar fna aasodn ast

Hlaj

Skr iaran az thi pimangi ast

Nisti az marft bigangi ast

Ai ke joi Dar fna maqsud ra

Dar nme iabd adam maujud ra

Zinda rud

Aankh Khud ra Behtar az Aadam shmrd

Dar khm-o-jamsh na mi Baqi na Dard

Msht Khaak ma bgrdon aashnast

Atash Aan bi sar-o-saman kjast

Hlaj

Kam bgo zan khoajh ahl Firaaq

Tishna Kaam-o-az Azal khonin aiaq

Ma jhol o aarf bod-o-nbod

Kfr o ain raaz ra br ma gshod

Az ftadn lazzat brkhastn

Aish afzdon z Dard kastn

Aashqe Dar nar o Wa sokhtn

Sokhtn be nar o Na sokhtn

Zankh o Dar Ishq-o-Khidmat aqdm ast

Aadam az asrar o namhrm ast

Chak Kun Pairahan taqlid ra

Ta biamozi azo tauhid ra

Zinda rud

Ai tra iqlim jaan zir ngin

Yak nfs ba ma dgr suhbat gzin

Hlaj

Ba maqami Dar nami sazim-o-bas

Ma srapa zavq proazim-o-bas

Har zman didn tpidn Kaar mast

Bi par-o-baley pridn Kaar mast

نظم Farsi
Comment
علامہ اقبال
تعارفِ شاعر

علامہ اقبال

🏛️ کلاسیکی دور ⏳ 9 نومبر 1877 — 21 اپریل 1938 📍

علامہ محمد اقبال (9 نومبر 1877ء – 21 اپریل 1938ء) مفکرِ پاکستان، شاعرِ مشرق، حکیم الامت اور بیسویں صدی کے سب سے عظیم مسلم فلسفی اور شاعر تھے۔ آپ نے اردو اور فارسی زبان میں...

جواب دیں

آپ کا ای میل ایڈریس شائع نہیں کیا جائے گا۔ ضروری خانوں کو * سے نشان زد کیا گیا ہے