گردش در شہر مرغدین
Tour Of The City Of Marghadin
مرغدین و آن عمارات بلند
من چہ گویم زان مقام ارجمند
ساکنانش در سخن شیرین جو نوش
خوب روی و نرم خوی و سادہ پوش
فکرشان بی درد و سوز اکتساب
رازدان کیمیای آفتاب
ہر کہ خواہد سیم و زر گیرد ز نور
چون نمک گیریم ما از آب شور
خدمت آمد مقصد علم و ہنر
کارہا را کس نمی سنجد بزر
کس ز دینار و درم آگاہ نیست
این بتان را در حرمہا راہ نیست
بر طبیعت دیو ماشین چیرہ نیست
آسمانہا از دخانھا تیرہ نیست
سخت کش دہقان چراغش روشن است
از نہاب دھخدایان ایمن است
کشت و کارش بی نزاع آب جوست
حاصلش بی شرکت غیری ازوست
اندر آن عالم نہ لشکر نی قشون
نی کسی روزی خورد از کشت و خون
نی قلم در مرغدین گیرد فروغ
از فن تحریر و تشہیر دروغ
نی بہ بازاران ز بیکاران خروش
نی صدا ہای گدایان درد گوش
حکیم مریخی
کس در اینجا سائل و محروم نیست
عبد و مولا حاکم و محکوم نیست
زندہ رود
سائل و محروم تقدیر حق است
حاکم و محکوم تقدیر حق است
جز خدا کس خالق تقدیر نیست
چارۂ تقدیر از تدبیر نیست
حکیم مریخی
گر ز یک تقدیر خون گردد جگر
خواہ از حق حکم تقدیر دگر
تو اگر تقدیر نو خواہی رواست
زانکہ تقدیرات حق لا انتہاست
ارضیان نقد خودی در باختند
نکتۂ تقدیر را نشناختند
رمز باریکش بحرفی مضمر است
تو اگر دیگر شوی او دیگر است
خاک شو نذر ہوا سازد ترا
سنگ شو بر شیشہ اندازد ترا
شبنمی؟ افتندگی تقدیر تست
قلزمی؟ پایندگی تقدیر تست
ہر زمان سازی ہمان لات و منات
از بتان جوئی ثبات ای بی ثبات‘‘
تا بخود ناساختن ایمان تست
عالم افکار تو زندان تست
رنج بی گنج است تقدیر اینچنین
گنج بی رنج است تقدیر اینچنین
اصل دین این است اگر ای بیخبر،
می شود محتاج ازو محتاج تر
وای آن دینی کہ خواب آرد ترا
باز در خواب گران دارد ترا
سحر و افسون است یا دین است این
حب افیون است یا دین است این
می شناسی طبع دراک از کجاست
حوری اندر بنگہ خاک از کجاست
قوت فکر حکیمان از کجاست
طاقت ذکر کلیمان از کجاست
این دل و این واردات او ز کیست
این فنون و معجزات او ز کیست
گرمی گفتار داری از تو نیست
شعلہ کردار داری از تو نیست
اینہمہ فیض از بہار فطرت است
فطرت از پرودگار فطرت است
زندگانی چیست کان گوہر است
تو امینی صاحب او دیگر است
طبع روشن مرد حق را آبروست
خدمت خلق خدا مقصود اوست
خدمت از رسم و رہ پیغمبری است
مزد خدمت خواستن سوداگری است
ہمچنان این باد و خاک و ابر و کشت
باغ و راغ و کاخ و کوی و سنگ و خشت
ایکہ میگوئی متاع ما ز ماست
مرد نادان این ہمہ ملک خداست
ارض حق را ارض خود دانی بگو
چیست شرح آیۂ لاتفسدوا
ابن آدم دل بہ ابلیسی نھاد
من ز ابلیسی ندیدم جز فساد
کس امانت را بکار خود نبرد
ایخوش آنکو ملک حق با حق سپرد
بردہ ئی چیزی کہ از آن تو نیست
داغم از کاری کہ شایان تو نیست
گر تو باشی صاحب شی می سزد
ور نباشے خود بگو کی می سزد
ملک یزدان را بہ یزدان باز دہ
تا ز کار خویش بگشائی گرہ
زیر گردن فقر و مسکینی چراست
آنچہ از مولاست میگوئی ز ماست
بندہ ئی کز آب و گل بیرون نجست
شیشۂ خود را بہ سنگ خود شکست
ایکہ منزل را نمی دانی ز رہ
قیمت ہر شی ز انداز نگہ
تا متاع تست گوہر ، گوہر است
ورنہ سنگ است از پشیزی کمتر است
نوع دیگر بین جھان دیگر شود
این زمین و آسمان دیگر شود
Mrghdin-o-Aan amarat Buland
Man chh goim zan mqam arjmaṉd
Saknansh Dar skhn shirin jo nosh
Khub ravi-o-naram khoi-o-saada Posh
Fkrshan bi Dard-o-soz aktsab
Razdan kimiai Aaftaab
Har ke khoahd sim-o-zr gird z Noor
Choon namak girim ma az ab Shor
Khidmat Aamad maqsad ilm-o-hnr
Karha ra Kis nami snjd bzr
Kis z dinar-o-drm agah nist
Ain btan ra Dar hrmha Raah nist
Br tabiat dev mashin chirh nist
Aasmanha az dkhanha tera nist
Sakht ksh dahqan chraghsh Roshan ast
Az nhab dhkhdaian aimn ast
Ksht-o-karsh bi nzaa ab jost
Haslsh bi shirkat ghiri azost
Andar Aan Aalam na lashkar ni qshon
Ni kisi rozi khord az ksht-o-khoon
Ni Qalam Dar mrghdin gird frogh
Az fun tahrir-o-tshhir drogh
Ni bah bazaran z bikaran khrosh
Ni sada hai gdaian Dard gosh
Hakeem mrikhi
Kis Dar ainja sal-o-mahrum nist
Abd-o-Maula hakm-o-mhkom nist
Zinda rud
Sal-o-mahrum taqdir Haq ast
Hakm-o-mhkom taqdir Haq ast
Jz Khuda Kis Khaliq taqdir nist
Charh taqdir az tdbir nist
Hakeem mrikhi
Gir z yak taqdir khoon grdd jigar
Khvah az Haq Hukm taqdir dgr
To Agar taqdir Nau khoahi roast
Zankh tqdirat Haq La anthast
Arzian nqd khodi Dar bakhtnd
Nkth taqdir ra nshnakhtnd
Rmz bariksh bhrfi mazmoon ast
To Agar Digar shoi o Digar ast
Khaak Show nzr hua sazd tra
Sang Show br sheesha andazd tra
Shbnmi aftndgi taqdir tst
Qlzmi paindgi taqdir tst
Har zman sazi hman lat-o-manat
Az btan joi sbat ai bi sbat
Ta bkhod nasakhtn imaan tst
Aalam afkar to zindan tst
Ranj bi gnj ast taqdir ainchnin
Gnj bi Ranj ast taqdir ainchnin
Asal din ain ast Agar ai bikhbr
Mi shod mhtaj azo mhtaj tr
Oai Aan dini ke Khwab aard tra
Baz Dar Khwab gran dard tra
Sahar-o-afson ast ya din ast ain
Hab afyun ast ya din ast ain
Mi shnasi tba drak az kjast
Hori andar bngh Khaak az kjast
Quwat fikr hkiman az kjast
Taqat zakar kliman az kjast
Ain Dil-o-ain oardat o z kist
Ain fnon-o-Mojizat o z kist
Garmi guftar dari az to nist
Shula Kirdar dari az to nist
Ainhmh fiz az Bahar fitrat ast
Fitrat az prodgar fitrat ast
Zndgani chist kaan gohr ast
To amini sahab o Digar ast
Tba Roshan mard Haq ra aabrost
Khidmat khalq Khuda maqsud aost
Khidmat az rasm-o-rh Paighambari ast
Mzd Khidmat khoastn sodagri ast
Hmchnan ain bad-o-Khaak-o-abar-o-ksht
Baagh-o-ragh-o-kakh-o-Kavi-o-sang-o-khisht
Aikh migoei mtaa ma z mast
Mard nadaan ain hmh Mulk khdast
Arz Haq ra Arz Khud Dani bgo
Chist shrh aaih latfsdoa
Ibn Aadam Dil bah ablisi nhad
Man z ablisi ndidm jz fasad
Kis amanat ra bkar Khud nbrd
Aikhosh aanko Mulk Haq ba Haq sprd
Brdh i chizi ke az Aan to nist
Daghm az kari ke shayan to nist
Gir to bashi sahab shi mi szd
Or nbashe Khud bgo ki mi szd
Mulk yazdan ra bah yazdan baz dah
Ta z Kaar khoish bgshaei grah
Zir gardan fqr-o-mskini chrast
Aanchh az molast migoei z mast
Banda i kz ab-o-Gul biron njst
Shishh Khud ra bah sang Khud shikast
Aikh Manzil ra nami Dani z rh
Qeemat Har shi z andaz ngh
Ta mtaa tst gohr gohr ast
Warna sang ast az pshizi kamtar ast
Noa Digar bain jhan Digar shod
Ain Zameen-o-Aasman Digar shod
علامہ اقبال
علامہ محمد اقبال (9 نومبر 1877ء – 21 اپریل 1938ء) مفکرِ پاکستان، شاعرِ مشرق، حکیم الامت اور بیسویں صدی کے سب سے عظیم مسلم فلسفی اور شاعر تھے۔ آپ نے اردو اور فارسی زبان میں...
