در شرح اسرار اسمای علی مرتضی
Setting Forth The Inner Meaning Of The Names Of Ali
مسلم اول شہ مردان علے
عشق را سرمایہ ی ایمان علے
از ولای دودمانش زندہ ام
در جہان مثل گہر تابندہ ام
نرگسم وارفتہ ی نظارہ ام
در خیابانش چو بو آوارہ ام
زمزم ار جوشد ز خاک من ازوست
می اگر ریزد ز تاک من ازوست
خاکم و از مہر او آئینہ ام
می توان دیدن نوا در سینہ ام
از رخ او فال پیغمبر گرفت
ملت حق از شکوہش فر گرفت
قوت دین مبین فرمودہ اش
کائنات آئین پذیر از دودہ اش
مرسل حق کرد نامش بوتراب
حق ’’یداللہ‘‘ خواند در ام الکتاب
ہر کہ دانای رموز زندگیست
سر اسمای علی داند کہ چیست
خاک تاریکی کہ نام او تن است
عقل از بیداد او در شیون است
فکر گردون رس زمین پیما ازو
چشم کور و گوش ناشنوا ازو
از ہوس تیغ دو رو دارد بدست
رہروان را دل برین رہزن شکست
شیر حق این خاک را تسخیر کرد
این گل تاریک را اکسیر کرد
مرتضی کز تیغ او حق روشن است
بوتراب از فتح اقلیم تن است
مرد کشور گیر از کراری است
گوہرش را آبرو خودداری است
ہر کہ در آفاق گردد بوتراب
باز گرداند ز مغرب آفتاب
ہر کہ زین بر مرکب تن تنگ بست
چون نگین بر خاتم دولت نشست
زیر پاش اینجا شکوہ خیبر است
دست او آنجا قسیم کوثر است
از خود آگاہے یداللہی کند
از یداللہی شہنشاہی کند
ذات او دروازہ ی شہر علوم
زیر فرمانش حجاز و چین و روم
حکمران باید شدن بر خاک خویش
تا می روشن خوری از تاک خویش
خاک گشتن مذہب پروانگیست
خاک را اب شو کہ این مردانگیست
سنگ شو ای ہمچو گل نازک بدن
تا شوے بنیاد دیوار چمن
از گل خود آدمی تعمیر کن
آدمی را عالمی تعمیر کن
گر بنا سازی نہ دیوار و دری
خشت از خاک تو بندد دیگری
ای ز جور چرخ ناہنجار تنگ
جام تو فریادی بیداد سنگ
نالہ و فریاد و ماتم تا کجا؟
سینہ کوبیہای پیہم تا کجا؟
در عمل پوشیدہ مضمون حیات
لذت تخلیق قانون حیات
خیز و خلاق جہان تازہ شو
شعلہ در بر کن خلیل آوازہ شو
با جہان نامساعد ساختن
ہست در میدان سپر انداختن
مرد خودداری کہ باشد پختہ کار
با مزاج او بسازد روزگار
گر نسازد با مزاج او جہان
می شود جنگ آزما با آسمان
بر کند بنیاد موجودات را
می دہد ترکیب نو ذرات را
گردش ایام را برھم زند
چرخ نیلی فام را برہم زند
می کند از قوت خود آشکار
روزگار نو کہ باشد سازگار
در جہان نتوان اگر مردانہ زیست
ہمچو مردان جانسپردن زندگیست
آزماید صاحب قلب سلیم
زور خود را از مہمات عظیم
عشق با دشوار ورزیدن خوشست
چون خلیل از شعلہ گلچیدن خوشست
ممکنات قوت مردان کار
گردد از مشکل پسندی آشکار
حربہ ی دون ہمتان کین است و بس
زندگی را این یک آئین است و بس
زندگانے قوت پیداستی
اصل او از ذوق استیلاستی
عفو بیجا سردی خون حیات
سکتہ ئی در بیت موزون حیات
ہر کہ در قعر مذلت ماندہ است
ناتوانی را قناعت خواندہ است
ناتوانے زندگی را رہزن است
بطنش از خوف و دروغ آبستن است
از مکارم اندرون او تہی است
شیرش از بہر ذمائم فربہی است
ہوشیار ای صاحب عقل سلیم
در کمینہا می نشیند این غنیم
گر خردمندی فریب او مخود
مثل حر با ہر زمان رنگش دگر
شکل او اھل نظر نشناختند
پردہ ہا بر روی او انداختند
گاہ او را رحم و نرمی پردہ دار
گاہ می پوشد ردای انکسار
گاہ او مستور در مجبوری است
گاہ پنہان در تہ معذوری است
چہرہ در شکل تن آسانی نمود
دل ز دست صاحب قوت ربود
با توانائی صداقت توأم است
گر خود آگاہی ہمین جام جم است
زندگی کشت است و حاصل قوتست
شرح رمز حق و باطل قوتست
مدعی گر مایہ دار از قوت است
دعوی او بی نیاز از حجت است
باطل از قوت پذیرد شان حق
خویش را حق داند از بطلان حق
از کن او زھر کوثر می شود
خیر را گوید شری ، شر می شود
ای ز آداب امانت بیخبر
از دو عالم خویش را بہتر شمر
از رموز زندگے آگاہ شو
ظالم و جاہل ز غیر اللہ شو
چشم و گوش و لب گشا ای ہوشمند
گر نبینی راہ حق بر من بخند
Muslim avval shah mardan ale
Ishq ra sarmaya i imaan ale
Az olai dodmansh zinda am
Dar Jahan Misal ghr tabanda am
Nrgsm oarfth i nazara am
Dar khiabansh cho Boo avara am
Zmzm ar joshd z Khaak man azost
Mi Agar rizd z tak man azost
Khakm-o-az mahr o aaeena am
Mi toan didn noa Dar sina am
Az Rukh o fal Paighambar grft
Mlt Haq az shkohsh fr grft
Quwat din mbin Farmooda ash
Kainaat aaein pazir az dodh ash
Mrsl Haq krd namsh botrab
Haq idallh khoand Dar am alktab
Har ke danai rmoz zndgist
Sar asmai Ali dand ke chist
Khaak tariki ke Naam o tan ast
Aql az bidad o Dar shion ast
Fikr grdon ras Zameen Paima azo
Chashm Cover / Core-o-gosh nashnoa azo
Az havas teġ do ro dard bdst
Rhroan ra Dil brin rhzn shikast
Sher Haq ain Khaak ra tskhir krd
Ain Gul tarik ra aksir krd
Murtaza kz teġ o Haq Roshan ast
Botrab az fatah iqlim tan ast
Mard kishvar gir az krari ast
Gohrsh ra aabro khoddari ast
Har ke Dar aafaq grdd botrab
Baz grdand z Maghrib Aaftaab
Har ke zin br mrkb tan taṅg bst
Choon ngin br khatm daulat Nishast
Zir pash ainja shikva khibr ast
Dast o aanja Qaseem kausar ast
Az Khud aagahe idallhi Kund
Az idallhi shhnshahi Kund
Zat o Darwaza i Shehar ulum
Zir frmansh hjaz-o-chain-o-rum
Hkmran baid Shudan br Khaak khoish
Ta mi Roshan Khori az tak khoish
Khaak gshtn mazhab proangist
Khaak ra ab Show ke ain mardangist
Sang Show ai hmcho Gul nazaakat badan
Ta shoe Buniyad Deewaar Chaman
Az Gul Khud Aadmi Tameer Kun
Aadmi ra aalmi Tameer Kun
Gir bana sazi na Deewaar-o-Dari
Khisht az Khaak to bndd digri
Ai z Jaur Charkh nahnjar taṅg
Jaam to friadi bidad sang
Naala-o-faryad-o-matam ta kja
Sina kobihai Paiham ta kja
Dar Amal Poshida mazmun Hayaat
Lazzat takleeq Qanoon Hayaat
Khiz-o-khlaq Jahan Taaza Show
Shula Dar br Kun khlil aaoazh Show
Ba Jahan namsaad sakhtn
Hst Dar maidan spr andakhtn
Mard khoddari ke bashad pukhta Kaar
Ba mizaj o bsazd rozgar
Gir nsazd ba mizaj o Jahan
Mi shod Jang aazma ba Aasman
Br Kund Buniyad Maujoodat ra
Mi dhd trkib Nau zrat ra
Gardish iyyam ra brhm znd
Charkh nili fam ra brhm znd
Mi Kund az quwat Khud aashkar
Rozgar Nau ke bashad sazgar
Dar Jahan ntoan Agar mardana Zeest
Hmcho mardan jansprdn zndgist
Aazmaid sahab qalb slim
Zor Khud ra az Muhimmat Azeem
Ishq ba dshoar orzidn khoshst
Choon khlil az shula glchidn khoshst
Mmknat quwat mardan Kaar
Grdd az Mushkil psndi aashkar
Hrbh i don hmtan kin ast-o-bas
Zindagi ra ain yak aaein ast-o-bas
Zndgane quwat pidasti
Asal o az zavq astilasti
Afv beja sardi khoon Hayaat
Saktah i Dar bait Mauzoon Hayaat
Har ke Dar qar mzlt mãda ast
Natoani ra qnaat khoandh ast
Natoane Zindagi ra rhzn ast
Btnsh az khauf-o-drogh aabstn ast
Az mkarm andrun o thi ast
Shirsh az bhr zmam frbhi ast
Hoshiyar ai sahab aql slim
Dar kminha mi nshind ain ghnim
Gir khrdmndi fareb o mkhod
Misal hr ba Har zman rngsh dgr
Shakal o ahl Nazar nshnakhtnd
Parda ha br ravi o andakhtnd
Gah o ra rahim-o-narmi parda Daar
Gah mi poshd rdai anksar
Gah o mstor Dar mjbori ast
Gah pnhan Dar tah mazori ast
Chehra Dar Shakal tan asani nmod
Dil z dast sahab quwat rbod
Ba Tawanai sadaqat tom ast
Gir Khud aagahi hmin Jaam jm ast
Zindagi ksht ast-o-Hasil qotst
Shrh rmz Haq-o-batl qotst
Muddai Gir maih Daar az quwat ast
Dawa o bi niaz az hjt ast
Batl az quwat pzird shan Haq
Khoish ra Haq dand az btlan Haq
Az Kun o zhr kausar mi shod
Khair ra goid shri sharr mi shod
Ai z Aadaab amanat bikhbr
Az do Aalam khoish ra Behtar shmr
Az rmoz zndge agah Show
Zalim-o-jahil z Ghair Allah Show
Chashm-o-gosh-o-Lab gsha ai hoshmnd
Gir nbini Raah Haq br man bkhnd
علامہ اقبال
علامہ محمد اقبال (9 نومبر 1877ء – 21 اپریل 1938ء) مفکرِ پاکستان، شاعرِ مشرق، حکیم الامت اور بیسویں صدی کے سب سے عظیم مسلم فلسفی اور شاعر تھے۔ آپ نے اردو اور فارسی زبان میں...
