شاعری ہب / نظم / در حضور شاہ ہمدان

در حضور شاہ ہمدان

In The Presence Of Shah-I Hamadan

فونٹ سائز:
100%
پس منظر:

زندہ رود

از تو خواھم سر یزدان را کلید

طاعت از ما جست و شیطان آفرید

زشت و ناخوش را چنان آراستن

در عمل از ما نکوئی خواستن

از تو پرسم این فسون سازی کہ چہ

با قمار بدنشین بازی کہ چہ

مشت خاک و این سپہر گرد گرد

خود بگو می زیبدش کاری کہ کرد

کار ما ، افکار ما ، آزار ما

دست با دندان گزیدن کار ما

شاہ ہمدان

بندہ ئی کز خویشتن دارد خبر

آفریند منفعت را از ضرر

بزم با دیو است آدم را وبال

رزم با دیو است آدم را جمال

خویش را بر اہرمن باید زدن

تو ہمہ تیغ آن ہمہ سنگ فسن

تیز تر شو تا فتد ضرب تو سخت

ورنہ باشی در دو گیتی تیرہ بخت

زندہ رود

زیر گردون آدم آدم را خورد

ملتی بر ملتے دیگر چرد

جان ز اہل خطہ سوزد چون سپند

خیزد از دل نالہ ہای دردمند

زیرک و دراک و خوش گل ملتی است

در جہان تر دستی او آیتی است

ساغرش غلطندہ اندر خون اوست

در نی من نالہ از مضمون اوست

از خودی تا بی نصیب افتادہ است

در دیار خود غریب افتادہ است

دستمزد او بدست دیگران

ماہی رودش بہ شست دیکران

کاروانہا سوی منزل گام گام

کار او نا خوب و بی اندام و خام

از غلامی جذبہ ہای او بمرد

آتشی اندر رگ تاکش فسرد

تا نپنداری کہ بود است اینچین

جبہہ را ہموارہ سود است اینچنین

در زمانی صف شکن ہم بودہ است

چیرہ و جانباز و پر دم بودہ است

کوہہای خنگ سار او نگر

آتشین دست چنار او نگر

در بہاران لعل میریزد ز سنگ

خیزد از خاکش یکی طوفان رنگ

لکہ ھای ابر در کوہ و دمن

پنبہ پران از کمان پنبہ زن

کوہ و دریا و غروب آفتاب

من خدارا دیدم آنجا بی حجاب

با نسیم آوارہ بودم در نشاط

بشنو از نی می سرودم در نشاط

مرغکی می گفت اندر شاخسار

با پشیزی می نیرزد این بہار

لالہ رست و نرگس شہلا دمید

باد نو روزی گریبانش درید

عمرھا بالید ازین کوہ و کمر

نستر از نور قمر پاکیزہ تر

عمر ہا گل رخت بر بست و گشاد

خاک ما دیگر شہاب الدین نزاد

نالۂ پر سوز آن مرغ سحر

داد جانم را تب و تاب دگر

تا یکی دیوانہ دیدم در خروش

آنکہ برد از من متاع صبر و ہوش

’’بگذر ز ما و نالۂ مستانہ ئی مجوی

بگذر ز شاخ گل کہ طلسمی است رنگ و بوی

گفتی کہ شبنم از ورق لالہ می چکد

غافلی دلی است اینکہ بگرید کنار جوی

این مشت پر کجا و سرود اینچنین کجا

روح غنی است ماتمی مرگ آرزوی

باد صبا اگر بہ جنیوا گذر کنی،

حرفی ز ما بہ مجلس اقوام باز گوی

دہقان و کشت و جوی و خیابان فروختند

قومی فروختند و چہ ارزان فروختند

شاہ ہمدان

با تو گویم رمز باریک ای پسر

تن ہمہ خاک است و جان والا گہر

جسم را از بہر جان باید گداخت

پاک را از خاک می باید شناخت

گر ببری پارۂ تن را ز تن

رفت از دست تو آن لخت بدن

لیکن آن جانی کہ گردد جلوہ مست

گر ز دست او را دہی آید بدست

جوہرش با ہیچ شی مانند نیست

ہست اندر بند و اندر بند نیست

گر نگھداری بمیرد در بدن

ور بیفشانے ، فروغ انجمن

چیست جان جلوہ مست ای مرد راد

چیست جان دادن ز دست ایمرد راد

چیست جان دادن بحق پرداختن

کوہ را با سوز جان بگداختن

جلوہ مستی خویش را دریافتن

در شبان چون کوکبی بر تافتن

خویش را نایافتن نابودن است

یافتن خود را بخود بخشودن است

ہر کہ خود را دید و غیر از خود ندید

رخت از زندان خود بیرون کشید

جلوہ بد مستی کہ بیند خویش را

خوشتر از نوشینہ و داند نیش را

در نگاہش جان چو باد ارزان شود

پیش او زندان او لرزان شود

تیشۂ او خارہ را بر مے درد

تا نصیب خود ز گیتی می برد

تا ز جان بگذشت جانش جان اوست

ورنہ جانش یکدو دم مہمان اوست

زندہ رود

گفتہ ئی از حکمت زشت و نکوی

پیر دانا نکتۂ دیگر بگوی

مرشد معنی نگاہان بودہ ئی

محرم اسرار شاہان بودہ ئی

ما فقیر و حکمران خواہد خراج

چیست اصل اعتبار تخت و تاج

شاہ ہمدان

اصل شاہی چیست اندر شرق و غرب

یا رضای امتان یا حرب و ضرب

فاش گویم با تو ای والا مقام

باج را جز با دو کس دادن حرام

یا ’’اولی الامری‘‘ کہ ’’منکم‘‘ شأن اوست

آیۂ حق حجت و برہان اوست

یا جوانمردی چو صرصر تند خیز

شہر گیر و خویش باز اندر ستیز

روز کین کشور گشا از قاہری

روز صلح از شیوہ ہای دلبری

می توان ایران و ہندوستان خرید

پادشاہی را ز کس نتوان خرید

جام جم را ای جوان باہنر

کس نگیرد از دکان شیشہ گر

ور بگیرد مال او جز شیشہ نیست

شیشہ را غیر از شکستن پیشہ نیست

غنی

ہند را این ذوق آزادی کہ داد

صید را سودای صیادی کہ داد

آن برہمن زادگان زندہ دل

لالۂ احمر ز روی شان خجل

تیزبین و پختہ کار و سخت کوش

از نگاہشان فرنگ اندر خروش

اصلشان از خاک دامنگیر ماست

مطلع این اختران کشمیر ماست

خاک ما را بی شرر دانی اگر

بر درون خود یکی بگشا نظر

اینہمہ سوزی کہ داری از کجاست

این دم باد بھاری از کجاست

این ہمان باد است کز تأثیر او

کوہسار ما بگیرد رنگ و بو

ہیچ میدانی کہ روزی در ولر

موجہ ئی می گفت با موج دگر

چند در قلزم بہ یکدیگر زنیم

خیز تا یک دم بساحل سر زنیم

زادۂ ما یعنی آن جوی کہن

شور او در وادے و کوہ و دمن

ہر زمان بر سنگ رہ خود را زند

تا بنای کوہ را بر می کند

آن جوان کو شہر و دشت و در گرفت

پرورش از شیر صد مادر گرفت

سطوت او خاکیان را محشری است

این ہمہ از ماست، نی از دیگری است

زیستن اندر حد ساحل خطاست

ساحل ما سنگی اندر راہ ماست

با کران در ساختن مرگ دوام

گرچہ اندر بحر غلتی صبح و شام

زندگی جولان میان کوہ و دشت

ای خنک موجی کہ از ساحل گذشت

ایکہ خواندی خط سیمای حیات

ای بہ خاور دادہ غوغای حیات

ای ترا آہی کہ می سوزد جگر

تو ازو بیتاب و ما بیتاب تر

ای ز تو مرغ چمن را ہای و ہو

سبزہ از اشک تو می گیرد وضو

ایکہ از طبع تو کشت گل دمید

ای ز امید تو جانہا پر امید

کاروانھا را صدای تو درا

تو ز اھل خطہ نومیدی چرا

دل میان سینۂ شان مردہ نیست

اخگر شان زیر یخ افسردہ نیست

باش تا بینی کہ بی آواز صور

ملتی بر خیزد از خاک قبور

غم مخور ای بندۂ صاحب نظر

بر کش آن آہی کہ سوزد خشک و تر

شہر ہا زیر سپہر لاجورد

سوخت از سوز دل درویش مرد

سلطنت نازکتر آمد از حباب

از دمی او را توان کردن خراب

از نوا تشکیل تقدیر امم

از نوا تخریب و تعمیر امم

نشتر تو گرچہ در دلہا خلید

مر ترا چونانکہ ہستی کس ندید

پردۂ تو از نوای شاعری است

آنچہ گوئی ماورای شاعری است

تازہ آشوبی فکن اندر بہشت

یک نوا مستانہ زن اندر بہشت

زندہ رود

با نشئہ درویشی در ساز و دمادم زن

چون پختہ شوی خود را بر سلطنت جم زن

گفتند جہان ما آیا بتو می سازد

گفتم کہ نمی سازد گفتند کہ برہم زن

در میکدہ ہا دیدم شایستہ حریفی نیست

با رستم دستان زن با مغچہ ہا کم زن

ای لالہ صحرائی تنہا نتوانی سوخت

این داغ جگر تابی بر سینہ آدم زن

تو سوز درون او تو گرمے خون او

باور نکنی چاکی در پیکر عالم زن

عقل است چراغ تو در راہگذاری نہ

عشق است ایاغ تو با بندۂ محرم زن

لخت دل پر خونی از دیدہ فرو ریزم

لعلی ز بدخشانم بردار و بخاتم زن

Zinda rud

Az to khoahm sar yazdan ra klid

Taat az ma jast-o-shaitan aafrid

Zsht-o-nakhosh ra Chunan aarastn

Dar Amal az ma nkoi khoastn

Az to prsm ain fson sazi ke chh

Ba qmar bdnshin bazi ke chh

Msht Khaak-o-ain sphr grd grd

Khud bgo mi zibdsh kari ke krd

Kaar ma afkar ma aazar ma

Dast ba dandan gzidn Kaar ma

Shah hmdan

Banda i kz khoishtn dard khabar

Aafrind Manfaat ra az zarar

Bzm ba dev ast Aadam ra obal

Rzm ba dev ast Aadam ra Jamal

Khoish ra br ahrmn baid zdn

To hmh teġ Aan hmh sang fsn

Tez tr Show ta ftd Zarab to sakht

Warna bashi Dar do giti tera bakht

Zinda rud

Zir grdon Aadam Aadam ra khord

Milti br milte Digar chrd

Jaan z ahl khitta sozd Choon spnd

Khizd az Dil Naala hai drdmnd

Zirk-o-drak-o-Khush Gul milti ast

Dar Jahan tr dsti o aaiti ast

Saghrsh ghltndh andar khoon aost

Dar ni man Naala az mazmun aost

Az khodi ta bi nasib aftadh ast

Dar diar Khud ghareeb aftadh ast

Dstmzd o bdst digran

Mahi rodsh bah shst dikran

Karoanha soi Manzil gam gam

Kaar o Na khub-o-bi andam-o-kham

Az ghlami jazba hai o bmrd

Aatshi andar rag taksh fsrd

Ta npndari ke bod ast ainchin

Jbhh ra hmoarh sod ast ainchnin

Dar zmani sf shkn Hum bodh ast

Chirh-o-janbaz-o-par dam bodh ast

Kohhai khng sar o nagar

Aatshin dast Chinar o nagar

Dar Bahaaran lal mirizd z sang

Khizd az khaksh iki toofan rang

Lkh hai abar Dar koh-o-dmn

Pnbh pran az kaman pnbh zan

Koh-o-Darya-o-ġurub Aaftaab

Man khdara didm aanja bi hjab

Ba Naseem avara bodm Dar nshat

Bshno az ni mi srodm Dar nshat

Mrghki mi gft andar shakhsar

Ba pshizi mi nirzd ain Bahar

Lala rst-o-nargis shahla dmid

Bad Nau rozi gribansh drid

Amrha balid azin koh-o-kamar

Nastar az Noor qamar pakiza tr

Umr ha Gul rkht br bst-o-Gushad

Khaak ma Digar shhab aldin nzad

Nalh par soz Aan mosambi Sahar

Dad janm ra tab-o-tab dgr

Ta iki Deewana didm Dar khrosh

Aankh brd az man mtaa sabr-o-hosh

Bgzr z ma-o-nalh Mastana i mjoi

Bgzr z Shaakh Gul ke tlsmi ast rang-o-boi

Gfti ke shabnam az orq lala mi chkd

Ghafli Dili ast ainkh bgrid knar joi

Ain msht par kja-o-srod ainchnin kja

Rooh Ghani ast Maatami marg aarzoi

Bad Saba Agar bah jnioa gzr kni

Hrfi z ma bah mjls aqvam baz goi

Dahqan-o-ksht-o-joi-o-khiyaban frokhtnd

Qaumi frokhtnd-o-chh arzan frokhtnd

Shah hmdan

Ba to goim rmz barik ai pusar

Tan hmh Khaak ast-o-jaan vala ghr

Jism ra az bhr jaan baid gdakht

Pak ra az Khaak mi baid shinakht

Gir bbri parh tan ra z tan

Rft az dast to Aan lkht badan

Lekin Aan jani ke grdd Jalwa Mast

Gir z dast o ra duhi aaid bdst

Johrsh ba hich shi mannd nist

Hst andar Band-o-andar Band nist

Gir nghdari bmird Dar badan

Or bifshane frogh anjuman

Chist jaan Jalwa Mast ai mard rad

Chist jaan dadn z dast aimrd rad

Chist jaan dadn bhq prdakhtn

Koh ra ba soz jaan bgdakhtn

Jalwa Masti khoish ra driaftn

Dar shban Choon kokbi br taftn

Khoish ra naiaftn nabodn ast

Iaftn Khud ra bkhod bkhshodn ast

Har ke Khud ra did-o-Ghair az Khud ndid

Rkht az zindan Khud biron kshid

Jalwa bad Masti ke bind khoish ra

Khoshtr az noshinh-o-dand nish ra

Dar ngahsh jaan cho bad arzan shod

Pesh o zindan o lrzan shod

Tishh o kharh ra br Mae Dard

Ta nasib Khud z giti mi brd

Ta z jaan bgzsht jansh jaan aost

Warna jansh ikdo dam mehmaan aost

Zinda rud

Gfth i az Hikmat zsht-o-nkoi

Peer dana nkth Digar bgoi

Mrshd mani ngahan bodh i

Mhrm asrar shahan bodh i

Ma faqir-o-hkmran khoahd khraj

Chist Asal iʻtibar takht-o-taj

Shah hmdan

Asal shahi chist andar shrq-o-ghrb

Ya rzai amtan ya hrb-o-Zarab

Fash goim ba to ai vala mqam

Baj ra jz ba do Kis dadn haram

Ya aoli alamri ke mnkm shn aost

Aaih Haq hjt-o-brhan aost

Ya joanmrdi cho srsr Tund khiz

Shehar gir-o-khoish baz andar stiz

Roz kin kishvar gsha az qahri

Roz slh az sheva hai dlbri

Mi toan airan-o-hindustan khrid

Padshahi ra z Kis ntoan khrid

Jaam jm ra ai jawaan bahnr

Kis ngird az Dukan sheesha Gir

Or bgird mal o jz sheesha nist

Sheesha ra Ghair az shkstn Pesha nist

Ghani

Hind ra ain zavq azadi ke dad

Sid ra sodai siadi ke dad

Aan brhmn zadgan zinda Dil

Lalh ahmr z ravi shan khjl

Tizbin-o-pukhta Kaar-o-sakht kosh

Az ngahshan frng andar khrosh

Aslshan az Khaak damngir mast

Matla ain akhtran kashmir mast

Khaak ma ra bi shrr Dani Agar

Br dron Khud iki bgsha Nazar

Ainhmh sozi ke dari az kjast

Ain dam bad Bhaari az kjast

Ain hman bad ast kz tsir o

Kohsar ma bgird rang-o-Boo

Hich midani ke rozi Dar olr

Mauja i mi gft ba mauj dgr

Chand Dar qlzm bah ikdigr znim

Khiz ta yak dam bsahl sar znim

Zadh ma Yaani Aan joi khn

Shor o Dar oade-o-koh-o-dmn

Har zman br sang rh Khud ra znd

Ta bnai koh ra br mi Kund

Aan jawaan ko Shehar-o-dasht-o-Dar grft

Parvarish az sher sad madar grft

Stot o khakian ra mhshri ast

Ain hmh az mast ni az digri ast

Zistn andar hd saahil khtast

Saahil ma Sangi andar Raah mast

Ba kran Dar sakhtn marg doam

Grchh andar Bahr ghlti Subh-o-Shaam

Zindagi jolan mian koh-o-dasht

Ai khnk Mauji ke az saahil gzsht

Aikh khoandi Khat simai Hayaat

Ai bah khaor dadh ghoghai Hayaat

Ai tra aahi ke mi sozd jigar

To azo bitab-o-ma bitab tr

Ai z to mosambi Chaman ra hai-o-ho

Sbzh az Ashk to mi gird vazu

Aikh az tba to ksht Gul dmid

Ai z Umeed to janha par Umeed

Karoanha ra sdai to dra

To z ahl khitta nomidi Chura

Dil mian sinh shan Murda nist

Akhgr shan zir yakh afsurda nist

Bash ta bini ke bi Aawaaz sor

Milti br khizd az Khaak qbor

Gham mkhor ai bndh sahab Nazar

Br ksh Aan aahi ke sozd Khushk-o-tr

Shehar ha zir sphr lajvard

Sokht az soz Dil darvesh mard

Saltanat nazktr Aamad az hbab

Az dmi o ra toan Kardan kharab

Az noa tashkil taqdir amm

Az noa tkhrib-o-Tameer amm

Nishtar to grchh Dar Dulha khlid

Mar tra chonankh Hasti Kis ndid

Prdh to az noai shaairi ast

Aanchh goi maorai shaairi ast

Taaza aashobi fkn andar bihisht

Yak noa Mastana zan andar bihisht

Zinda rud

Ba nsheh droishi Dar Saaz-o-dmadm zan

Choon pukhta shoi Khud ra br saltanat jm zan

Gftnd Jahan ma aaya bto mi sazd

Gftm ke nami sazd gftnd ke brhm zan

Dar Maikada ha didm shaisth hrifi nist

Ba rustam dstan zan ba mghchh ha Kam zan

Ai lala shrai Tanha ntoani sokht

Ain daġ jigar tabi br sina Aadam zan

To soz dron o to grmey khoon o

Bavar nkni Chaki Dar Paikar Aalam zan

Aql ast Charagh to Dar rahgzari na

Ishq ast aiagh to ba bndh mhrm zan

Lkht Dil par khuni az didh fro rizm

Lali z bdkhshanm brdar-o-bkhatm zan

نظم Farsi
Comment
علامہ اقبال
تعارفِ شاعر

علامہ اقبال

🏛️ کلاسیکی دور ⏳ 9 نومبر 1877 — 21 اپریل 1938 📍

علامہ محمد اقبال (9 نومبر 1877ء – 21 اپریل 1938ء) مفکرِ پاکستان، شاعرِ مشرق، حکیم الامت اور بیسویں صدی کے سب سے عظیم مسلم فلسفی اور شاعر تھے۔ آپ نے اردو اور فارسی زبان میں...

جواب دیں

آپ کا ای میل ایڈریس شائع نہیں کیا جائے گا۔ ضروری خانوں کو * سے نشان زد کیا گیا ہے