خطاب بہ اقوام سرحد
Address to People Of The Frontier
ای ز خود پوشیدہ خود را بازیاب
در مسلمانی حرامست این حجاب
رمز دین مصطفی دانی کہ چیست
فاش دیدن خویش را شاہنشی است
چیست دین ؟ دریافتن اسرار خویش
زندگی مرگ است بی دیدار خویش
آن مسلمانی کہ بیند خویش را
از جھانی برگزیند خویش را
از ضمیر کائنات آگاہ اوست
تیغ لا موجود ’’الا اﷲ‘‘ اوست
در مکان و لامکان غوغای او
نہ سپہر آوارہ در پہنای او
تا دلش سری ز اسرار خداست
حیف اگر از خویشتن ناآشناست
بندۂ حق وارث پیغمبران
او نگنجد در جہان دیگران
تا جھانی دیگری پیدا کند
این جھان کہنہ را برہم زند
زندہ مرد از غیر حق دارد فراغ
از خودی اندر وجود او چراغ
پای او محکم بہ رزم خیر و شر
ذکر او شمشیر و فکر او سپر
صبحش از بانگی کہ برخیزد ز جان
نی ز نور آفتاب خاوران
فطرت او بی جہات اندر جہات
او حریم و در طوافش کائنات
ذرہ ئی از گرد راہش آفتاب
شاہد آمد بر عروج او کتاب
فطرت او را گشاد از ملت است
چشم او روشن سواد از ملت است
اندکی گم شو بہ قرآن و خبر
باز ای نادان بخویش اندر نگر
در جہان آوارہ ئی بیچارہ ئی
وحدتی گم کردہ ئی صد پارہ ئی
بند غیر اﷲ اندر پای تست
داغم از داغی کہ در سیمای تست
میر خیل ! از مکر پنھانی بترس
از ضیاع روح افغانی بترس
ز آتش مردان حق می سوزمت
نکتہ ئی از پیر روم آموزمت
’’رزق از حق جو ، مجو از زید و عمر
مستی از حق جو ، مجو از بنگ و خمر
گل مخر گل را مخور گل را مجو
زانکہ گل خوار است دائم زرد رو
دل بجو تا جاودان باشی جوان
از تجلی چہرہ ات چون ارغوان
بندہ باش و بر زمین رو چون سمند
چون جنازہ نی کہ بر گردن برند‘‘
شکوہ کم کن از سپہر لاجورد
جز بہ گرد آفتاب خود مگرد
از مقام ذوق و شوق آگاہ شو
ذرہ ئی ؟ صیاد مہر و ماہ شو
عالم موجود را اندازہ کن
در جھان خود را بلند آوازہ کن
برگ و ساز کائنات از وحدتست
اندرین عالم ، حیات از وحدت است
در گذر از رنگ و بوہای کہن
پاک شو از آرزوہای کہن
این کہن سامان نیرزد با دو جو
نقشبند آرزوے تازہ شو
زندگی بر آرزو دارد اساس
خویش را از آرزوی خود شناس
چشم و گوش و ہوش ، تیز از آرزو
مشت خاکی لالہ خیز از آرزو
ہر کہ تخم آرزو در دل نکشت
پایمال دیگران چون سنگ و خشت
آرزو سرمایۂ سلطان و میر
آرزو جام جھان بین فقیر
آب و گل را آرزو آدم کند
آرزو ما را ز خود محرم کند
چون شرر از خاک ما بر می جہد
ذرہ را پہنای گردون میدہد
پور آزر کعبہ را تعمیر کرد
از نگاہی خاک را اکسیر کرد
تو خودی اندر بدن تعمیر کن
مشت خاک خویش را اکسیر کن
Ai z Khud Poshida Khud ra baziab
Dar mslmani hramst ain hjab
Rmz din Mustafa Dani ke chist
Fash didn khoish ra shahnshi ast
Chist din driaftn asrar khoish
Zindagi marg ast bi Deedar khoish
Aan mslmani ke bind khoish ra
Az jhani brgzind khoish ra
Az zamir Kainaat agah aost
Teġ La maujud ala a aost
Dar makan-o-lamkan ghoghai o
Na sphr avara Dar phnai o
Ta dlsh sri z asrar khdast
Hif Agar az khoishtn naaashnast
Bndh Haq varis Paighambaran
O ngnjd Dar Jahan digran
Ta jhani digri Paida Kund
Ain jhan khnh ra brhm znd
Zinda mard az Ghair Haq dard fragh
Az khodi andar vajud o Charagh
Pai o mhkm bah rzm khair-o-sharr
Zakar o shamsher-o-fikr o spr
Sbhsh az bangi ke brkhizd z jaan
Ni z Noor Aaftaab khaoran
Fitrat o bi jhat andar jhat
O hrim-o-Dar toafsh Kainaat
Zarra i az grd rahsh Aaftaab
Shahid Aamad br uruj o kitab
Fitrat o ra Gushad az mlt ast
Chashm o Roshan svad az mlt ast
Andki gum Show bah Quran-o-khabar
Baz ai nadaan bkhoish andar nagar
Dar Jahan avara i bicharh i
Ohdti gum krdh i sad para i
Band Ghair a andar pai tst
Daghm az daghi ke Dar simai tst
Mir khil ! az mkr pnhani btrs
Az ziaa Rooh afghani btrs
Z atash mardan Haq mi sozmt
Nkth i az Peer rum aamozmt
Rizq az Haq jo mjo az zid-o-Umr
Masti az Haq jo mjo az baṅg-o-khmr
Gul mkhr Gul ra mkhor Gul ra mjo
Zankh Gul khoar ast dam zard ro
Dil bjo ta jaodan bashi jawaan
Az tjli Chehra at Choon arghoan
Banda bash-o-br Zameen ro Choon smnd
Choon janaza ni ke br gardan brnd
Shikva Kam Kun az sphr lajvard
Jz bah grd Aaftaab Khud mgrd
Az mqam zavq-o-Shoq agah Show
Zarra i Sayyad mahr-o-Maah Show
Aalam maujud ra andazh Kun
Dar jhan Khud ra Buland aaoazh Kun
Brg-o-Saaz Kainaat az ohdtst
Andrin Aalam Hayaat az ohdt ast
Dar gzr az rang-o-bohai khn
Pak Show az aarzohai khn
Ain khn saman nirzd ba do jo
Nqshbnd aarzoe Taaza Show
Zindagi br Aarzoo dard asas
Khoish ra az aarzoi Khud Shanas
Chashm-o-gosh-o-hosh tez az Aarzoo
Msht khaki lala khiz az Aarzoo
Har ke tukhm Aarzoo Dar Dil nksht
Paimal digran Choon sang-o-khisht
Aarzoo srmaih Sultan-o-mir
Aarzoo Jaam jhan bain faqir
Ab-o-Gul ra Aarzoo Aadam Kund
Aarzoo ma ra z Khud mhrm Kund
Choon shrr az Khaak ma br mi jhd
Zarra ra phnai grdon midhd
Pur aazr Kaaba ra Tameer krd
Az ngahi Khaak ra aksir krd
To khodi andar badan Tameer Kun
Msht Khaak khoish ra aksir Kun
علامہ اقبال
علامہ محمد اقبال (9 نومبر 1877ء – 21 اپریل 1938ء) مفکرِ پاکستان، شاعرِ مشرق، حکیم الامت اور بیسویں صدی کے سب سے عظیم مسلم فلسفی اور شاعر تھے۔ آپ نے اردو اور فارسی زبان میں...
