حرفی چند با امت عربیہ
A Few Words to The Arab People
ای در و دشت تو باقی تا ابد
نعرہ ’’لا قیصر و کسری‘‘ کہ زد
در جہان نزد و دور و دیر و زود
اولین خوانندۂ قرآن کہ بود
رمز الا اﷲ کہ را آموختند
این چراغ اول کجا افروختند
علم و حکمت ریزہ ئی از خوان کیست؟
آیہ ’’فاصبحتم‘‘ اندر شأن کیست؟
از دم سیراب آن امی لقب
لالہ رست از ریگ صحرای عرب
حریت پروردۂ آغوش اوست
یعنی امروز امم از دوش اوست
او دلی در پیکر آدم نہاد
او نقاب از طلعت آدم گشاد
ہر خداوند کہن را او شکست
ہر کہن شاخ از نم او غنچہ بست
گرمی ہنگامۂ بدر و حنین
حیدر و صدیق و فاروق و حسین
سطوت بانگ صلوت اندر نبرد
قرأت ’’الصافات‘‘ اندر نبرد
تیغ ایوبے نگاہ بایزید
گنجہای ھر دو عالم را کلید
عقل و دل را مستی از یک جام می
اختلاط ذکر و فکر روم و ری
علم و حکمت شرع و دین ، نظم امور
اندرون سینہ دلہا ناصبور
حسن عالم سوز الحمرا و تاج
آنکہ از قدوسیان گیرد خراج
این ہمہ یک لحظہ از اوقات اوست
یک تجلی از تجلیات اوست
ظاہرش این جلوہ ہای دلفروز
باطنش از عارفان پنھان ہنوز
’’حمد بیحد مر رسول پاک را
آنکہ ایمان داد مشت خاک را‘‘
حق ترا بران تر از شمشیر کرد
ساربان را راکب تقدیر کرد
بانگ تکبیر و صلوت و حرب و ضرب
اندر آن غوغا گشاد شرق و غرب
ایخوش آن مجذوبی و دل بردگے
آہ زین دلگیری و افسردگی
کار خود را امتان بردند پیش
تو ندانی قیمت صحرای خویش
امتی بودی امم گردیدہ ئی
بزم خود را خود ز ہم پاشیدہ ئی
ہر کہ از بند خودی وارست ، مرد
ہر کہ با بیگانگان پیوست ، مرد
آنچہ تو با خویش کردی کس نکرد
روح پاک مصطفی آمد بدرد
ای ز افسون فرنگی بے خبر
فتنہ ہا در آستین او نگر
از فریب او اگر خواہی امان
اشترانش را ز حوض خود بران
حکمتش ہر قوم را بیچارہ کرد
وحدت اعرابیان صد پارہ کرد
تا عرب در حلقۂ دامش فتاد
آسمان یک دم امان او را نداد
عصر خود را بنگر ای صاحب نظر
در بدن باز آفرین روح عمر
قوت از جمعیت دین مبین
دین ہمہ عزم است و اخلاص و یقین
تا ضمیرش رازدان فطرت است
مرد صحرا پاسبان فطرت است
سادہ و طبعش عیار زشت و خوب
از طلوعش صد ہزار انجم غروب
بگذر از دشت و در و کوہ و دمن
خیمہ را اندر وجود خویش زن
طبع از باد بیابان کردہ تیز
ناقہ را سر دہ بہ میدان ستیز
عصر حاضر زادۂ ایام تست
مستی او از می گلفام تست
شارح اسرار او تو بودہ ئی
اولین معمار او تو بودہ ئی
تا بہ فرزندی گرفت او را فرنگ
شاہدی گردید بی ناموس و ننگ
گرچہ شیرین است و نوشین است او
کج خرام و شوخ و بی دین است او
مرد صحرا ! پختہ تر کن خام را
بر عیار خود بزن ایام را
پس چہ باید کرد ای اقوام شرق
آدمیت زار نالید از فرنگ
زندگی ہنگامہ بر چید از فرنگ
Ai Dar-o-dasht to Baqi ta Abad
Narah La qisr-o-ksri ke zd
Dar Jahan Nazd-o-door-o-dir-o-zod
Awwalin khoanndh Quran ke bod
Rmz ala a ke ra aamokhtnd
Ain Charagh avval kja afrokhtnd
Ilm-o-Hikmat rizh i az Khan kist
Aaih fasbhtm andar shn kist
Az dam sirab Aan ammi Laqab
Lala rst az reg shrai Arab
Hurriyat prordh aġosh aost
Yaani imroz amm az dosh aost
O Dili Dar Paikar Aadam nihad
O naqab az talat Aadam Gushad
Har khudavand khn ra o shikast
Har khn Shaakh az nam o Ghuncha bst
Garmi hngamh badar-o-hnin
Haidar-o-Siddiq-o-Farooq-o-Hussain
Stot baṅg slot andar nbrd
Qrt alsafat andar nbrd
Teġ aiobe Nigah baizid
Gnjhai hr do Aalam ra klid
Aql-o-Dil ra Masti az yak Jaam mi
Ikhtilat zakar-o-fikr rum-o-ri
Ilm-o-Hikmat shra-o-din Nazm umur
Andrun sina Dulha nasbor
Husn Aalam soz alhmra-o-taj
Aankh az qdosian gird khraj
Ain hmh yak lahza az auqat aost
Yak tjli az tjliat aost
Zahrsh ain Jalwa hai dlfroz
Batnsh az aarfan pnhan hnoz
Hamd bihd Mar Rasool pak ra
Aankh imaan dad msht Khaak ra
Haq tra bran tr az shamsher krd
Sarban ra rakb taqdir krd
Baṅg takbir-o-slot-o-hrb-o-Zarab
Andar Aan Ghogha Gushad shrq-o-ghrb
Aikhosh Aan mjzobi-o-Dil brdge
Aah zin dilgiri-o-afsrdgi
Kaar Khud ra amtan brdnd Pesh
To ndani qeemat shrai khoish
Ummati bodi amm grdidh i
Bzm Khud ra Khud z Hum pashidh i
Har ke az Band khodi oarst mard
Har ke ba bigangan Paivast mard
Aanchh to ba khoish krdi Kis nkrd
Rooh pak Mustafa Aamad bdrd
Ai z afson farangi be khabar
Fitna ha Dar astin o nagar
Az fareb o Agar khoahi aman
Ashtransh ra z hauz Khud bran
Hkmtsh Har Qaum ra bicharh krd
Ohdt aarabian sad para krd
Ta Arab Dar hlqh damsh ftad
Aasman yak dam aman o ra ndad
Asr Khud ra bngr ai sahab Nazar
Dar badan baz afrin Rooh Umr
Quwat az jmait din mbin
Din hmh azm ast-o-ikhlas-o-Yaqeen
Ta zmirsh razdan fitrat ast
Mard Sehra pasban fitrat ast
Saada-o-tbash ayar zsht-o-khub
Az tloash sad Hazaar anjm ġurub
Bgzr az dasht-o-Dar-o-koh-o-dmn
Khaima ra andar vajud khoish zan
Tba az bad bayaban krdh tez
Naqh ra sar dah bah maidan stiz
Asr hazir zadh iyyam tst
Masti o az mi gulfam tst
Sharh asrar o to bodh i
Awwalin memar o to bodh i
Ta bah frzndi grft o ra frng
Shahdi grdid bi namos-o-nng
Grchh shirin ast-o-noshin ast o
Kaj khram-o-shokh-o-bi din ast o
Mard Sehra ! pukhta tr Kun kham ra
Br ayar Khud bzn iyyam ra
Ps chh baid krd ai aqvam shrq
Aadmit Zar nalid az frng
Zindagi hngamh br chid az frng
علامہ اقبال
علامہ محمد اقبال (9 نومبر 1877ء – 21 اپریل 1938ء) مفکرِ پاکستان، شاعرِ مشرق، حکیم الامت اور بیسویں صدی کے سب سے عظیم مسلم فلسفی اور شاعر تھے۔ آپ نے اردو اور فارسی زبان میں...
