لا الہ الا اﷲ
There Is No Deity Except God
نکتہ ئی میگویم از مردان حال
امتان را ’’لا‘‘ جلال ’’الا‘‘ جمال
لا و الا احتساب کائنات
لا و الا فتح باب کائنات
ہر دو تقدیر جہان کاف و نون
حرکت از لا زاید از الا سکون
تا نہ رمز لاالہ آید بدست
بند غیر اﷲ را نتوان شکست
در جہان آغاز کار از حرف لاست
این نخستین منزل مرد خداست
ملتی کز سوز او یک دم تپید
از گل خود خویش را باز آفرید
پیش غیر اﷲ ’’لا‘‘ گفتن حیات
تازہ از ہنگامۂ او کائنات
از جنونش ہر گریبان چاک نیست
در خور این شعلہ ہر خاشاک نیست
جذبۂ او در دل یک زندہ مرد
می کند صد رہ نشین را رہ نورد
بندہ را با خواجہ خواہی در ستیز
تخم ’’لا‘‘ در مشت خاک او بریز
ہر کرا این سوز باشد در جگر
ہولش از ہول قیامت بیشتر
لا مقام ضربہای پی بہ پی
این غو رعد است نی آواز نی
ضرب او ہر ’’بود‘‘ را سازد ’’نبود‘‘
تا برون آئی ز گرداب وجود
با تو میگویم ز ایام عرب
تا بدانی پختہ و خام عرب
ریز ریز از ضرب او لات و منات
در جہات آزاد از بند جہات
ہر قبای کہنہ چاک از دست او
قیصر و کسری ھلاک از دست او
گاہ دشت از برق و بارانش بدرد
گاہ بحر از زور طوفانش بدرد
عالمی در آتش او مثل خس
این ہمہ ہنگامہ ’’لا‘‘ بود و بس
اندرین دیر کہن پیھم تپید
تا جھانی تازہ ئی آمد پدید
بانگ حق از صبح خیزیہای اوست
ہر چہ ہست از تخم ریزیہای اوست
اینکہ شمع لالہ روشن کردہ اند
از کنار جوی او آوردہ اند
لوح دل از نقش غیر اﷲ شست
از کف خاکش دو صد ہنگامہ رست
ہمچنان بینی کہ در دور فرنگ
بندگی با خواجگی آمد بہ جنگ
روس را قلب و جگر گردیدہ خون
از ضمیرش حرف ’’لا‘‘ آمد برون
آن نظام کہنہ را برہم زد است
تیز نیشی بر رگ عالم زد است
کردہ ام اندر مقاماتش نگہ
لا سلاطین ، لا کلیسا ، لا الہ
فکر او در تند باد ’’لا‘‘ بماند
مرکب خود را سوی ’’الا‘‘ نراند
آیدش روزی کہ از زور جنون
خویش را زین تند باد آرد برون
در مقام ’’لا‘‘ نیاساید حیات
سوی الا می خرامد کائنات
لا و الا ساز و برگ امتان
نفی بی اثبات مرگ امتان
در محبت پختہ کی گردد خلیل
تا نگردد لا سوی الا دلیل
ایکہ اندر حجرہ ہا سازی سخن
نعرہ لا پیش نمرودی بزن
این کہ می بینی نیرزد با دو جو
از جلال لا الہ آگاہ شو
ہر کہ اندر دست او شمشیر لاست
جملہ موجودات را فرمانرواست
Nkth i migoim az mardan haal
Amtan ra La jlal ala Jamal
La-o-ala ehtesab Kainaat
La-o-ala fatah bab Kainaat
Har do taqdir Jahan kaf-o-non
Hrkt az La zaid az ala sukoon
Ta na rmz laalh aaid bdst
Band Ghair a ra ntoan shikast
Dar Jahan Aaghaaz Kaar az harf last
Ain nukhustin Manzil mard khdast
Milti kz soz o yak dam tpid
Az Gul Khud khoish ra baz aafrid
Pesh Ghair a La gftn Hayaat
Taaza az hngamh o Kainaat
Az jnonsh Har griban Chak nist
Dar khor ain shula Har khashak nist
Jzbh o Dar Dil yak zinda mard
Mi Kund sad rh nshin ra rh nord
Banda ra ba Khwaja khoahi Dar stiz
Tukhm La Dar msht Khaak o Barez
Har Kara ain soz bashad Dar jigar
Holsh az hol qayamat bishtr
La mqam zrbhai Pi bah Pi
Ain gho rad ast ni Aawaaz ni
Zarab o Har bod ra sazd nbod
Ta bron Aai z grdab vajud
Ba to migoim z iyyam Arab
Ta bdani pukhta-o-kham Arab
Riz riz az Zarab o lat-o-manat
Dar jhat azaad az Band jhat
Har qbai khnh Chak az dast o
Qisr-o-ksri hlak az dast o
Gah dasht az barq-o-baransh bdrd
Gah Bahr az zor tofansh bdrd
Aalmi Dar atash o Misal khs
Ain hmh hngamh La bod-o-bas
Andrin dir khn pihm tpid
Ta jhani Taaza i Aamad padid
Baṅg Haq az Subh khizihai aost
Har chh hst az tukhm rizihai aost
Ainkh Shama lala Roshan krdh and
Az knar joi o aaordh and
Lauh Dil az nqsh Ghair a shst
Az kf khaksh do sad hngamh rst
Hmchnan bini ke Dar door frng
Bandagi ba khoajgi Aamad bah Jang
Rus ra qalb-o-jigar grdidh khoon
Az zmirsh harf La Aamad bron
Aan Nizam khnh ra brhm zd ast
Tez nishi br rag Aalam zd ast
Krdh am andar mqamatsh ngh
La slatin La klisa La Ilah
Fikr o Dar Tund bad La bmand
Mrkb Khud ra soi ala nrand
Aaidsh rozi ke az zor junoon
Khoish ra zin Tund bad aard bron
Dar mqam La niasaid Hayaat
Soi ala mi khramd Kainaat
La-o-ala Saaz-o-brg amtan
Nfi bi isbat marg amtan
Dar Mohabbat pukhta ki grdd khlil
Ta ngrdd La soi ala dlil
Aikh andar hujra ha sazi skhn
Narah La Pesh nmrodi bzn
Ain ke mi bini nirzd ba do jo
Az jlal La Ilah agah Show
Har ke andar dast o shamsher last
Jumla Maujoodat ra frmanroast
علامہ اقبال
علامہ محمد اقبال (9 نومبر 1877ء – 21 اپریل 1938ء) مفکرِ پاکستان، شاعرِ مشرق، حکیم الامت اور بیسویں صدی کے سب سے عظیم مسلم فلسفی اور شاعر تھے۔ آپ نے اردو اور فارسی زبان میں...