مناجات
Prayer
آدمی اندر جہان ہفت رنگ
ہر زمان گرم فغان مانند چنگ
آرزوی ھم نفس می سوزدش
نالہ ہای دل نواز آموزدش
لیکن این عالم کہ از آب و گل است
کی توان گفتن کہ دارای دل است
بحر و دشت و کوہ و کہ خاموش و کر
آسمان و مہر و مہ خاموش و کر
گرچہ بر گردون ہجوم اختر است
ہر یکی از دیگری تنھا تر است
ہر یکے مانند ، بیچارہ ایست
در فضای نیلگون آوارہ ایست
کاروان برگ سفر ناکردہ ساز
بیکران افلاک و شب ہا دیر یاز
این جہان صید است و صیادیم ما
یا اسیر رفتہ از یادیم ما
زار نالیدم صدائے برنخاست
ہم نفس فرزند آدم را کجاست
دیدہ ام روز جہان چار سوی
آنکہ نورش بر فروزد کاخ و کوی
از رم سیارہ ئی او را وجود
نیست الا اینکہ گوئی رفت و بود
ای خوش آن روزی کہ از ایام نیست
صبح او را نیمروز و شام نیست
روشن از نورش اگر گردد روان
صوت را چون رنگ دیدن میتوان
غیب ہا از تاب او گردد حضور
نوبت او لایزال و بے مرور
ای خدا روزی کن آن روزی مرا
وارہان زین روز بے سوزی مرا
آیۂ تسخیر اندر شأن کیست؟
این سپہر نیلگون حیران کیست؟
رازدان علم الاسما کہ بود
مست آن ساقی و آن صہبا کہ بود
برگزیدے از ہمہ عالم کرا؟
کردی از راز درون محرم کرا؟
ای ترا تیری کہ ما را سینہ سفت
حرف از ’’ادعونی‘‘ کہ گفت و با کہ گفت؟
روی تو ایمان من قرآن من
جلوہ ئی داری دریغ از جان من
از زیان صد شعاع آفتاب
کم نمیگردد متاع آفتاب
عصر حاضر را خرد زنجیر پاست
جان بیتابی کہ من دارم کجاست؟
عمر ہا بر خویش می پیچد وجود
تا یکی بیتاب جان آید فرود
گر نرنجے این زمین شورہ زار
نیست تخم آرزو را سازگار
از درون این گل بی حاصلی
بس غنیمت دان اگر روید دلی
تو مہے اندر شبستانم گذر
یک زمان بی نوری جانم نگر
شعلہ را پرہیز از خاشاک چیست؟
برق را از برفتادن باک چیست؟
زیستم تا زیستم اندر فراق
وانما آنسوی این نیلی رواق
بستہ در ہا را برویم باز کن
خاک را با قدسیان ہمراز کن
آتشی در سینۂ من برفروز
عود را بگذار و ھیزم را بسوز
باز بر آتش بنہ عود مرا
در جھان آشفتہ کن دود مرا
آتش پیمانۂ من تیز کن
با تغافل یک نگہ آمیز کن
ما ترا جوئیم و تو از دیدہ دور
نی غلط ، ما کور و تو اندر حضور
یا گشا این پردۂ اسرار را
یا بگیر این جان بے دیدار را
نخل فکرم ناامید از برگ و بر
یا تبر بفرست یا باد سحر
عقل دادی ھم جنونی دہ مرا
رہ بہ جذب اندرونی دہ مرا
علم در اندیشہ می گیرد مقام
عشق را کاشانہ قلب لاینام
علم تا از عشق برخودار نیست
جز تماشا خانۂ افکار نیست
این تماشا خانہ سحر سامری است
علم بی روح القدس افسونگری است
بی تجلی مرد دانا رہ نبرد
از لکد کوب خیال خویش مرد
بی تجلی زندگی رنجوری است
عقل مہجوری و دین مجبوری است
این جہان کوہ و دشت و بحر و بر
ما نظر خواہیم و او گوید خبر
منزلی بخش ای دل آوارہ را
باز دہ با ماہ این مہپارہ را
گرچہ از خاکم نروید جز کلام
حرف مہجوری نمی گردد تمام
زیر گردون خویش را یابم غریب
ز آنسوی گردون بگو ’’انی قریب‘‘
تا مثال مہر و مہ گردد غروب
این جہات و این شمال و این جنوب
از طلسم دوش و فردا بگذرم
از مہ و مھر و ثریا بگذرم
تو فروغ جاودان ما چون شرار
یک دو دم داریم و آن ہم مستعار
ای تو نشناسی نزاع مرگ و زیست
رشک بر یزدان برد این بندہ کیست
بندۂ آفاق گیر و ناصبور
نی غیاب او را خوش آید نی حضور
آنیم من جاودانی کن مرا
از زمینی آسمانی کن مرا
ضبط در گفتار و کرداری بدہ
جادہ ہا پیداست رفتاری بدہ
آنچہ گفتم از جہانے دیگر است
این کتاب از آسمانی دیگر است
بحرم و از من کم آشوبی خطاست
آنکہ در قعرم فرو آید کجاست
یک جہان بر ساحل من آرمید
از کران غیر از رم موجی ندید
من کہ نومیدم ز پیران کہن
دارم از روزی کہ میآید سخن
بر جوانان سہل کن حرف مرا
بہرشان پایاب کن ژرف مرا
Aadmi andar Jahan hft rang
Har zman garam Fughaan mannd chng
Aarzoi hm nfs mi sozdsh
Naala hai Dil noaz aamozdsh
Lekin ain Aalam ke az ab-o-Gul ast
Ki toan gftn ke darai Dil ast
Bahr-o-dasht-o-koh-o-ke Khamosh-o-kar
Aasman-o-mahr-o-Mah Khamosh-o-kar
Grchh br grdon hujum akhtar ast
Har iki az digri tnha tr ast
Har ikey mannd bicharh aist
Dar fzai nilgon avara aist
Karoan brg Safar nakrdh Saaz
Bikran aflak-o-Shab ha dir iaz
Ain Jahan sid ast-o-siadim ma
Ya asir rafta az iadim ma
Zar nalidm sdae brnkhast
Hum nfs farzand Aadam ra kjast
Didh am Roz Jahan Chaar soi
Aankh norsh br frozd kakh-o-Kavi
Az rm sayyara i o ra vajud
Nist ala ainkh goi rft-o-bod
Ai Khush Aan rozi ke az iyyam nist
Subh o ra nimroz-o-Shaam nist
Roshan az norsh Agar grdd Rawaan
Sot ra Choon rang didn mitoan
Ghib ha az tab o grdd huẓur
Naubat o laizal-o-be mror
Ai Khuda rozi Kun Aan rozi Mara
Oarhan zin Roz be sozi Mara
Aaih tskhir andar shn kist
Ain sphr nilgon hairan kist
Razdan ilm alasma ke bod
Mast Aan Saaqi-o-Aan shba ke bod
Brgzide az hmh Aalam kra
Krdi az raaz dron mhrm kra
Ai tra Teri ke ma ra sina sft
Harf az adaoni ke gft-o-ba ke gft
Ravi to imaan man Quran man
Jalwa i dari drigh az jaan man
Az ziyan sad shaa Aaftaab
Kam nmigrdd mtaa Aaftaab
Asr hazir ra khirad zanjir past
Jaan bitabi ke man darm kjast
Umr ha br khoish mi pichd vajud
Ta iki bitab jaan aaid frod
Gir nrnje ain Zameen shorh Zar
Nist tukhm Aarzoo ra sazgar
Az dron ain Gul bi hasli
Bas ġanimat dam Agar roid Dili
To mhe andar shbstanm gzr
Yak zman bi nori janm nagar
Shula ra prhiz az khashak chist
Barq ra az brftadn bak chist
Zistm ta zistm andar Firaaq
Oanma aansoi ain nili roaq
Basta Dar ha ra broim baz Kun
Khaak ra ba qdsian hmraz Kun
Aatshi Dar sinh man brfroz
Aod ra bgzar-o-hizm ra bsoz
Baz br atash bnh aod Mara
Dar jhan aashfth Kun dod Mara
Atash pimanh man tez Kun
Ba taġaful yak ngh aamiz Kun
Ma tra joeim-o-to az didh door
Ni Ghalat ma Cover / Core-o-to andar huẓur
Ya gsha ain prdh asrar ra
Ya bgir ain jaan be Deedar ra
Nkhl fkrm naummid az brg-o-br
Ya tbr bfrst ya bad Sahar
Aql dadi hm jnoni dah Mara
Rh bah jazb androni dah Mara
Ilm Dar andesha mi gird mqam
Ishq ra kashanh qalb lainam
Ilm ta az Ishq brkhodar nist
Jz tamasha khanh afkar nist
Ain tamasha Khana Sahar samri ast
Ilm bi Rooh alqds afsongri ast
Bi tjli mard dana rh nbrd
Az lkd kob Khayal khoish mard
Bi tjli Zindagi rnjori ast
Aql Mahjoori-o-din mjbori ast
Ain Jahan koh-o-dasht-o-Bahr-o-br
Ma Nazar khoahim-o-o goid khabar
Mnzli bakhsh ai Dil avara ra
Baz dah ba Maah ain mhparh ra
Grchh az khakm nroid jz kalam
Harf Mahjoori nami grdd Tamaam
Zir grdon khoish ra iabm ghareeb
Z aansoi grdon bgo ani qareeb
Ta misaal mahr-o-Mah grdd ġurub
Ain jhat-o-ain shimal-o-ain janub
Az tlsm dosh-o-Farda bgzrm
Az Mah-o-mhr-o-surayya bgzrm
To frogh jaodan ma Choon shrar
Yak do dam darim-o-Aan Hum mstaar
Ai to nshnasi nzaa marg-o-Zeest
Rashk br yazdan brd ain Banda kist
Bndh aafaq gir-o-nasbor
Ni ghiab o ra Khush aaid ni huẓur
Aanim man jaodani Kun Mara
Az zmini asmani Kun Mara
Zabt Dar guftar-o-krdari bdh
Jadh ha pidast rftari bdh
Aanchh gftm az jhane Digar ast
Ain kitab az asmani Digar ast
Bhrm-o-az man Kam aashobi khtast
Aankh Dar qarm fro aaid kjast
Yak Jahan br saahil man aarmid
Az kran Ghair az rm Mauji ndid
Man ke nomidm z Peeran khn
Darm az rozi ke miaaid skhn
Br joanan sahl Kun harf Mara
Bhrshan paiab Kun zhrf Mara
علامہ اقبال
علامہ محمد اقبال (9 نومبر 1877ء – 21 اپریل 1938ء) مفکرِ پاکستان، شاعرِ مشرق، حکیم الامت اور بیسویں صدی کے سب سے عظیم مسلم فلسفی اور شاعر تھے۔ آپ نے اردو اور فارسی زبان میں...
