در فن تعمیر مردان آزاد
On The Architecture Of Free Men
یک زمان با رفتگان صحبت گزین
صنعت آزاد مردان ہم ببین
خیز و کار ایبک و سوری نگر
وا نما چشمی اگر داری جگر
خویش را از خود برون آوردہ اند
این چنین خود را تماشا کردہ اند
سنگہا با سنگہا پیوستہ اند
روزگاری را بہ آنی بستہ اند
دیدن او پختہ تر سازد ترا
در جھان دیگر اندازد ترا
نقش سوی نقشگر می آورد
از ضمیر او خبر می آورد
ہمت مردانہ و طبع بلند
در دل سنگ این دو لعل ارجمند
سجدہ گاہ کیست این از من مپرس
بی خبر روداد جان از تن مپرس
وای من از خویشتن اندر حجاب
از فرات زندگی ناخوردہ آب
وای من از بیخ و بن بر کندہ ئی
از مقام خویش دور افکندہ ئی
محکمی ہا از یقین محکم است
وای من شاخ یقینم بی نم است
در من آن نیروی الا اﷲ نیست
سجدہ ام شایان این درگاہ نیست
یک نظر آن گوھر نابی نگر
تاج را در زیر مہتابی نگر
مرمرش ز آب روان گردندہ تر
یک دم آنجا از ابد پایندہ تر
عشق مردان سر خود را گفتہ است
سنگ را با نوک مژگان سفتہ است
عشق مردان پاک و رنگین چون بہشت
می گشاید نغمہ ہا از سنگ و خشت
عشق مردان نقد خوبان را عیار
حسن را ھم پردہ در ہم پردہ دار
ہمت او آنسوی گردون گذشت
از جہان چند و چون بیرون گذشت
زانکہ در گفتن نیاید آنچہ دید
از ضمیر خود نقابی بر کشید
از محبت جذبہ ہا گردد بلند
ارج می گیرد ازو ناارجمند
بی محبت زندگی ماتم ھمہ
کاروبارش زشت و نامحکم ھمہ
عشق صیقل می زند فرہنگ را
جوہر آئینہ بخشد سنگ را
اھل دل را سینۂ سینا دہد
با ھنرمندان ید بیضا دہد
پیش او ہر ممکن و موجود مات
جملہ عالم تلخ و او شاخ نبات
گرمی افکار ما از نار اوست
آفریدن جان دمیدن کار اوست
عشق مور و مرغ و آدم را بس است
’’عشق تنہا ہر دو عالم را بس است‘‘
دلبری بی قاہری جادوگری است
دلبری با قاہری پیغمبری است
ہر دو را در کار ہا آمیخت عشق
عالمی در عالمی انگیخت عشق
Yak zman ba rftgan suhbat gzin
Sanat azaad mardan Hum bbin
Khiz-o-Kaar aibk-o-suri nagar
Wa nma Chashmi Agar dari jigar
Khoish ra az Khud bron aaordh and
Ain chnin Khud ra tamasha krdh and
Sngha ba sngha Paivasta and
Rozgari ra bah aani basta and
Didn o pukhta tr sazd tra
Dar jhan Digar andazd tra
Nqsh soi nqshgr mi aaord
Az zamir o khabar mi aaord
Himmat mardana-o-tba Buland
Dar Dil sang ain do lal arjmaṉd
Sajda gah kist ain az man mprs
Bi khabar rodad jaan az tan mprs
Oai man az khoishtn andar hjab
Az farat Zindagi nakhordh ab
Oai man az bekh-o-ban br kndh i
Az mqam khoish door afkndh i
Mhkmi ha az Yaqeen mhkm ast
Oai man Shaakh iqinm bi nam ast
Dar man Aan niroi ala a nist
Sajda am shayan ain dargah nist
Yak Nazar Aan gohr nabi nagar
Taj ra Dar zir Mahtabi nagar
Mrmrsh z ab Rawaan grdndh tr
Yak dam aanja az Abad paindh tr
Ishq mardan sar Khud ra gfth ast
Sang ra ba nok mzhgan sfth ast
Ishq mardan pak-o-Rangeen Choon bihisht
Mi gshaid naghma ha az sang-o-khisht
Ishq mardan nqd khoban ra ayar
Husn ra hm parda Dar Hum parda Daar
Himmat o aansoi grdon gzsht
Az Jahan Chand-o-Choon biron gzsht
Zankh Dar gftn niaid aanchh did
Az zamir Khud nqabi br kshid
Az Mohabbat jazba ha grdd Buland
Arj mi gird azo naarjmnd
Bi Mohabbat Zindagi matam hmh
Karobarsh zsht-o-namhkm hmh
Ishq siql mi znd farhaṅg ra
Jauhar aaeena bkhshd sang ra
Ahl Dil ra sinh seena dhd
Ba hnrmndan yad baiza dhd
Pesh o Har Mumkin-o-maujud mat
Jumla Aalam talakh-o-o Shaakh nbat
Garmi afkar ma az nar aost
Aafridn jaan dmidn Kaar aost
Ishq moor-o-mosambi-o-Aadam ra bas ast
Ishq Tanha Har do Aalam ra bas ast
Dlbri bi qahri jadogri ast
Dlbri ba qahri Paighambari ast
Har do ra Dar Kaar ha aamikht Ishq
Aalmi Dar aalmi angikht Ishq
علامہ اقبال
علامہ محمد اقبال (9 نومبر 1877ء – 21 اپریل 1938ء) مفکرِ پاکستان، شاعرِ مشرق، حکیم الامت اور بیسویں صدی کے سب سے عظیم مسلم فلسفی اور شاعر تھے۔ آپ نے اردو اور فارسی زبان میں...
