شاعری ہب / نظم / فقر

فقر

Faqr

فونٹ سائز:
100%
پس منظر:

چیست فقر ای بندگان آب و گل

یک نگاہ راہ بین یک زندہ دل

فقر کار خویش را سنجیدن است

بر دو حرف لا الہ پیچیدن است

فقر خیبر گیر با نان شعیر

بستۂ فتراک او سلطان و میر

فقر ذوق و شوق و تسلیم و رضاست

ما امینیم این متاع مصطفی است

فقر بر کروبیان شبخون زند

بر نوامیس جہان شبخون زند

بر مقام دیگر اندازد ترا

از زجاج ، الماس می سازد ترا

برگ و ساز او ز قرآن عظیم

مرد درویشی نگنجد در گلیم

گرچہ اندر بزم کم گوید سخن

یک دم او گرمی صد انجمن

بی پران را ذوق پروازے دہد

پشہ را تمکین شہبازی دہد

با سلاطین در فتد مرد فقیر

از شکوہ بوریا لرزد سریر

از جنون می افکند ہوئی بہ شہر

وا رہاند خلق را از جبر و قہر

می نگیرد جز بہ آن صحرا مقام

کاندرو شاہین گریزد از حمام

قلب او را قوت از جذب و سلوک

پیش سلطان نعرہ او ’’لاملوک‘‘

آتش ما سوزناک از خاک او

شعلہ ترسد از خس و خاشاک او

بر نیفتد ملتی اندر نبرد

تا درو باقیست یک درویش مرد

آبروی ما ز استغنای اوست

سوز ما از شوق بی پروای اوست

خویشتن را اندر این آئینہ بین

تا ترا بخشند سلطان مبین

حکمت دین دل نوازیہای فقر

قوت دین بی نیازیہای فقر

مؤمنان را گفت آن سلطان دین

’’مسجد من این ھمہ روی زمین‘‘

الامان از گردش نہ آسمان

مسجد مؤمن بدست دیگران

سخت کوشد بندۂ پاکیزہ کیش

تا بگیرد مسجد مولای خویش

ایکہ از ترک جہان گوئے ، مگو

ترک این دیر کہن تسخیر او

راکبش بودن ازو وارستن است

از مقام آب و گل برجستن است

صید مؤمن این جہان آب و گل

باز را گوئی کہ صید خود بہل

حل نشد این معنی مشکل مرا

شاہین از افلاک بگریزد چرا

وای آن شاہین کہ شاہینی نکرد

مرغکی از چنگ او نامد بدرد

درکنامی ماند زار و سرنگون

پر نزد اندر فضای نیلگون

فقر قرآن احتساب ہست و بود

نی رباب و مستی و رقص و سرود

فقر مؤمن چیست؟ تسخیر جہات

بندہ از تأثیر او مولا صفات

فقر کافر خلوت دشت و در است

فقر مؤمن لرزۂ بحر و بر است

زندگے آنرا سکون غار و کوہ

زندگی این را ز مرگ باشکوہ

آن خدارا جستن از ترک بدن

این خودے را بر فسان حق زدن

آن خودی را کشتن و وا سوختن

این خودی را چون چراغ افروختن

فقر چون عریان شود زیر سپہر

از نہیب او بلرزد ماہ و مہر

فقر عریان گرمی بدر و حنین

فقر عریان بانگ تکبیر حسین

فقر را تا ذوق عریانی نماند

آن جلال اندر مسلمانی نماند

وای ما ای وای این دیر کہن

تیغ لا در کف نہ تو داری نہ من

دل ز غیر اﷲ بپرداز ایجوان

این جھان کہنہ در باز ایجوان

تا کجا بی غیرت دین زیستن

ای مسلمان مردن است این زیستن

مرد حق باز آفریند خویش را

جز بہ نور حق نبیند خویش را

بر عیار مصطفی خود را زند

تا جہانی دیگری پیدا کند

آہ زان قومی کہ از پا برفتاد

میر و سلطان زاد و درویشی نزاد

داستان او مپرس از من کہ من

چون بگویم آنچہ ناید در سخن

در گلویم گریہ ھا گردد گرہ

این قیامت اندرون سینہ بہ

مسلم این کشور از خود ناامید

عمر ہا شد با خدا مردی ندید

لاجرم از قوت دین بدظن است

کاروان خویش را خود رہزن است

از سہ قرن این امت خوار و زبون

زندہ بی سوز و سرور اندرون

پست فکر و دون نہاد و کور ذوق

مکتب و ملای او محروم شوق

زشتی اندیشہ او را خوار کرد

افتراق او را ز خود بیزار کرد

تا نداند از مقام و منزلش

مرد ذوق انقلاب اندر دلش

طبع او بی صحبت مرد خبیر

خستہ و افسردہ و حق ناپذیر

بندۂ رد کردۂ مولاست او

مفلس و قلاش و بی پرواست او

نی بکف مالی کہ سلطانی برد

نی بدل نوری کہ شیطانی برد

شیخ او لرد فرنگے را مرید

گرچہ گوید از مقام با یزید

گفت دین را رونق از محکومی است

زندگانے از خودی محرومی است

دولت اغیار را رحمت شمرد

رقص ھا گرد کلیسا کرد و مرد

ای تہی از ذوق و شوق و سوز و درد

می شناسی عصر ما با ما چہ کرد

عصر ما ما را ز ما بیگانہ کرد

از جمال مصطفے بیگانہ کرد

سوز او تا از میان سینہ رفت

جوھر آئینہ از آئینہ رفت

باطن این عصر را نشاختی

داو اول خویش را در باختی

تا دماغ تو بہ پیچاکش فتاد

آرزوی زندہ ئے در دل نزاد

احتساب خویش کن از خود مرو

یکدو دم از غیر خود بیگانہ شو

تا کجا این خوف و وسواس و ہراس

اندر این کشور مقام خود شناس

این چمن دارد بسی شاخ بلند

بر نگون شاخ آشیان خود مبند

نغمہ داری در گلو ای بیخبر

جنس خود بشناس و با زاغان مپر

خویشتن را تیزی شمشیر دہ

باز خود را در کف تقدیر دہ

اندرون تست سیل بی پناہ

پیش او کوہ گران مانند کاہ

سیل را تمکین ز نا آسودن است

یک نفس آسودنش نابودن است

من نہ ملا ، نے فقیہ نکتہ ور

نی مرا از فقر و درویشی خبر

در رہ دین تیز بین و سست گام

پختۂ من خام و کارم ناتمام

تا دل پر اضطرابم دادہ اند

یک گرہ از صد گرہ بگشادہ اند

’’از تب و تابم نصیب خود بگیر

بعد ازین ناید چو من مرد فقیر

Chist fqr ai bndgan ab-o-Gul

Yak Nigah Raah bain yak zinda Dil

Fqr Kaar khoish ra snjidn ast

Br do harf La Ilah pichidn ast

Fqr khibr gir ba naan shair

Bsth ftrak o Sultan-o-mir

Fqr zavq-o-Shoq-o-taslim-o-rzast

Ma aminim ain mtaa Mustafa ast

Fqr br krobian shbkhon znd

Br noamis Jahan shbkhon znd

Br mqam Digar andazd tra

Az zjaj almas mi sazd tra

Brg-o-Saaz o z Quran Azeem

Mard droishi ngnjd Dar gilim

Grchh andar bzm Kam goid skhn

Yak dam o garmi sad anjuman

Bi pran ra zavq proaze dhd

Pshh ra tmkin shhbazi dhd

Ba slatin Dar ftd mard faqir

Az shikva boria lrzd sarir

Az junoon mi afknd hui bah Shehar

Wa rhand khalq ra az jbr-o-qahr

Mi ngird jz bah Aan Sehra mqam

Kandro shahin grizd az hammam

Qalb o ra quwat az jazb-o-suluk

Pesh Sultan narah o lamlok

Atash ma soznak az Khaak o

Shula trsd az khs-o-khashak o

Br niftd milti andar nbrd

Ta dro baqist yak darvesh mard

Aabroi ma z astghnai aost

Soz ma az Shoq bi proai aost

Khoishtn ra andar ain aaeena bain

Ta tra bkhshnd Sultan mbin

Hikmat din Dil noazihai fqr

Quwat din bi niazihai fqr

Momnan ra gft Aan Sultan din

Masjid man ain hmh ravi Zameen

Alaman az gardish na Aasman

Masjid mmn bdst digran

Sakht koshd bndh pakiza kesh

Ta bgird masjid molai khoish

Aikh az turk Jahan goee mgo

Turk ain dir khn tskhir o

Rakbsh bodn azo oarstn ast

Az mqam ab-o-Gul brjstn ast

Sid mmn ain Jahan ab-o-Gul

Baz ra goi ke sid Khud bhl

Hal nshd ain mani Mushkil Mara

Shahin az aflak bgrizd Chura

Oai Aan shahin ke shahini nkrd

Mrghki az chng o namd bdrd

Drknami mand Zar-o-srngon

Par Nazd andar fzai nilgon

Fqr Quran ehtesab hst-o-bod

Ni rbab-o-Masti-o-Raqs-o-srod

Fqr mmn chist tskhir jhat

Banda az tsir o Maula Sifat

Fqr kafir khlot dasht-o-Dar ast

Fqr mmn lrzh Bahr-o-br ast

Zndge aanra sukoon ġar-o-koh

Zindagi ain ra z marg bashkoh

Aan khdara jstn az turk badan

Ain khode ra br fsan Haq zdn

Aan khodi ra kshtn-o-Wa sokhtn

Ain khodi ra Choon Charagh afrokhtn

Fqr Choon arian shod zir sphr

Az nhib o blrzd Maah-o-mahr

Fqr arian garmi badar-o-hnin

Fqr arian baṅg takbir Hussain

Fqr ra ta zavq ariani nmand

Aan jlal andar mslmani nmand

Oai ma ai oai ain dir khn

Teġ La Dar kf na to dari na man

Dil z Ghair a bprdaz aijoan

Ain jhan khnh Dar baz aijoan

Ta kja bi ghairat din zistn

Ai musalman mardan ast ain zistn

Mard Haq baz aafrind khoish ra

Jz bah Noor Haq nbind khoish ra

Br ayar Mustafa Khud ra znd

Ta jhani digri Paida Kund

Aah zan qaumi ke az paa brftad

Mir-o-Sultan zad-o-droishi nzad

Dastaan o mprs az man ke man

Choon bgoim aanchh naid Dar skhn

Dar gloim Girya ha grdd grah

Ain qayamat andrun sina bah

Muslim ain kishvar az Khud naummid

Umr ha shd ba Khuda mrdi ndid

Lajrm az quwat din bdzn ast

Karoan khoish ra Khud rhzn ast

Az sh Qarn ain ummat khoar-o-zbon

Zinda bi soz-o-suroor andrun

Pst fikr-o-don nihad-o-Cover / Core zavq

Maktab-o-mlai o mahrum Shoq

Zshti andesha o ra khoar krd

Aftraq o ra z Khud bezaar krd

Ta ndand az mqam-o-mnzlsh

Mard zavq inqalab andar dlsh

Tba o bi suhbat mard khbir

Khasta-o-afsurda-o-Haq napzir

Bndh radd krdh molast o

Mfls-o-qlash-o-bi proast o

Ni bkf mali ke sltani brd

Ni bdl nori ke shaitani brd

Shekh o lrd frnge ra mrid

Grchh goid az mqam ba izid

Gft din ra raunaq az mhkomi ast

Zndgane az khodi mhromi ast

Daulat Aghyaar ra Rehmat shmrd

Raqs ha grd klisa krd-o-mard

Ai thi az zavq-o-Shoq-o-soz-o-Dard

Mi shnasi asr ma ba ma chh krd

Asr ma ma ra z ma begana krd

Az Jamal mstfey begana krd

Soz o ta az mian sina rft

Johr aaeena az aaeena rft

Batn ain asr ra nshakhti

Dao avval khoish ra Dar bakhti

Ta dimaġ to bah pichaksh ftad

Aarzoi zinda e Dar Dil nzad

Ehtesab khoish Kun az Khud mro

Ikdo dam az Ghair Khud begana Show

Ta kja ain khauf-o-osoas-o-hras

Andar ain kishvar mqam Khud Shanas

Ain Chaman dard bsi Shaakh Buland

Br ngon Shaakh aashian Khud mbnd

Naghma dari Dar galu ai bikhbr

Jns Khud bshnas-o-ba zaghan mpr

Khoishtn ra tizi shamsher dah

Baz Khud ra Dar kf taqdir dah

Andrun tst Sail bi panah

Pesh o koh gran mannd kah

Sail ra tmkin z Na aasodn ast

Yak nfs aasodnsh nabodn ast

Man na mila Ne fqih nkth or

Ni Mara az fqr-o-droishi khabar

Dar rh din tez bain-o-Sust gam

Pkhth man kham-o-karm natmam

Ta Dil par aztrabm dadh and

Yak grah az sad grah bgshadh and

Az tab-o-tabm nasib Khud bgir

Baad azin naid cho man mard faqir

نظم Farsi
Comment
علامہ اقبال
تعارفِ شاعر

علامہ اقبال

🏛️ کلاسیکی دور ⏳ 9 نومبر 1877 — 21 اپریل 1938 📍

علامہ محمد اقبال (9 نومبر 1877ء – 21 اپریل 1938ء) مفکرِ پاکستان، شاعرِ مشرق، حکیم الامت اور بیسویں صدی کے سب سے عظیم مسلم فلسفی اور شاعر تھے۔ آپ نے اردو اور فارسی زبان میں...

جواب دیں

آپ کا ای میل ایڈریس شائع نہیں کیا جائے گا۔ ضروری خانوں کو * سے نشان زد کیا گیا ہے