عارف ہندی کہ بہ یکی از غار ہای قمر خلوت گرفتہ ، و اہل ہند او را ’’جہان دوست‘‘ میگویند
An Indian Ascetic, Known to The People Of India As Jahan-Dost, Who Lives As A Hermit In One Of The Caverns Of The Moon
من چوکوران دست بر دوش رفیق
پا نہادم اندر آن غار عمیق
ماہ را از ظلمتش دل داغ داغ
اندرو خورشید محتاج چراغ
وہم و شک بر من شبیخون ریختند
عقل و ہوشم را بدار آویختند
راہ رفتم رھزنان اندر کمین
دل تہی از لذت صدق و یقین
تا نگہ را جلوہ ہا شد بی حجاب
صبح روشن بی طلوع آفتاب
وادی ہر سنگ او زنار بند
دیو سار از نخلہای سر بلند
از سرشت آب و خاک است این مقام
یا خیالم نقش بندد در منام
در ہوای او چو می ذوق و سرور
سایہ از تقبیل خاکش عین نور
نی زمینش را سپہر لاجورد
نی کنارش از شفقہا سرخ و زرد
نور در بند ظلام آنجا نبود
دود گرد صبح و شام آنجا نبود
زیر نخلی عارف ہندی نژاد
دیدہ ہا از سرمہ اش روشن سواد
موی بر سر بستہ و عریان بدن
گرد او ماری سفیدی حلقہ زن
آدمی از آب و گل بالاتری
عالم از دیر خیالش پیکری
وقت او را گردش ایام نی
کار او با چرخ نیلی فام نی
گفت با رومی کہ ہمراہ تو کیست؟
در نگاہش آرزوی زندگیست
رومی
مردی اندر جستجو آوارہ ئے
ثابتی با فطرت سیارہ ئی
پختہ تر کارش ز خامی ہای او
من شہید ناتمامی ہای او
شیشۂ خود را بہ گردون بستہ طاق
فکرش از جبریل میخواہد صداق
چون عقاب افتد بہ صید ماہ و مہر
گرم رو اندر طواف نہ سپہر
حرف با اہل زمین رندانہ گفت
حور و جنت را بت و بتخانہ گفت
شعلہ ہا در موج دودش دیدہ ام
کبریا اندر سجودش دیدہ ام
ہر زمان از شوق مینالد چو نال
می کشد او را فراق و ہم وصال
من ندانم چیست در آب و گلش
من ندانم از مقام و منزلش
جہان دوست
عالم از رنگست و بی رنگی است حق
چیست عالم ، چیست آدم ، چیست حق؟
رومی
آدمی شمشیر و حق شمشیر زن
عالم این شمشیر را سنگ فسن
شرق حق را دید و عالم را ندید
غرب در عالم خزید از حق رمید
چشم بر حق باز کردن بندگی است
خویش را بی پردہ دیدن زندگی است
بندہ چون از زندگی گیرد برات
ہم خدا آن بندہ را گوید صلوت
ہر کہ از تقدیر خویش آگاہ نیست
خاک او با سوز جان ہمراہ نیست
جہان دوست
بر وجود و بر عدم پیچیدہ است
مشرق این اسرار را کم دیدہ است
کار ما افلاکیان جز دید نیست
جانم از فردای او نومید نیست
دوش دیدم بر فراز قشمرود
ز آسمان افرشتہ ئی آمد فرود
از نگاہش ذوق دیداری چکید
جز بسوی خاکدان ما ندید
گفتمش از محرمان رازی مپوش
تو چہ بینی اندر آن خاک خموش
از جمال زہرہ ئی بگداختی
دل بہ چاہ بابلی انداختی
گفت ’’ہنگام طلوع خاور است
آفتاب تازہ او را در بر است
لعل ہا از سنگ رہ آید برون
یوسفان او ز چہ آید برون
رستخیزی در کنارش دیدہ ام
لرزہ اندر کوہسارش دیدہ ام
رخت بندد از مقام آزری
تا شود خوگر ز ترک بت گری
ای خوش آن قومی کہ جان او تپید
از گل خود خویش را باز آفرید
عرشیان را صبح عید آن ساعتی
چون شود بیدار چشم ملتی‘‘
پیر ہندی اندکی دم در کشید
باز در من دید و بے تابانہ دید
گفت مرگ عقل ؟ گفتم ترک فکر
گفت مرگ قلب ؟ گفتم ترک ذکر
گفت تن ؟ گفتم کہ زاد از گرد رہ
گفت جان ؟ گفتم کہ رمز لاالہ
گفت آدم ؟ گفتم از اسرار اوست
گفت عالم ؟ گفتم او خود روبروست
گفت این علم و ہنر ؟ گفتم کہ پوست
گفت حجت چیست ؟ گفتم روی دوست
گفت دین عامیان ؟ گفتم شنید
گفت دین عارفان ؟ گفتم کہ دید
از کلامم لذت جانش فزود
نکتہ ہای دل نشین بر من گشود
Man chokoran dast br dosh rfiq
Paa nhadm andar Aan ġar amiq
Maah ra az zlmtsh Dil daġ daġ
Andro khorshid mhtaj Charagh
Vahm-o-shak br man shbikhon rikhtnd
Aql-o-hoshm ra bdar aaoikhtnd
Raah rftm rhznan andar kmin
Dil thi az lazzat sdq-o-Yaqeen
Ta ngh ra Jalwa ha shd bi hjab
Subh Roshan bi tulu Aaftaab
Wadi Har sang o znar Band
Dev sar az nkhlhai sar Buland
Az sarisht ab-o-Khaak ast ain mqam
Ya khialm nqsh bndd Dar mnam
Dar hoai o cho mi zavq-o-suroor
Saaya az tqbil khaksh ain Noor
Ni zminsh ra sphr lajvard
Ni knarsh az shfqha surkh-o-zard
Noor Dar Band zlam aanja nbod
Dod grd Subh-o-Shaam aanja nbod
Zir nkhli aarf hindi naźad
Didh ha az surma ash Roshan svad
Moi br sar basta-o-arian badan
Grd o mari sfidi halqa zan
Aadmi az ab-o-Gul balatri
Aalam az dir khialsh Paikari
Waqt o ra gardish iyyam ni
Kaar o ba Charkh nili fam ni
Gft ba rumi ke hmrah to kist
Dar ngahsh aarzoi zndgist
Rumi
Mrdi andar justuju avara e
Sabti ba fitrat sayyara i
Pukhta tr karsh z khami hai o
Man Shaheed natmami hai o
Shishh Khud ra bah grdon basta taq
Fkrsh az jbril mikhoahd sdaq
Choon uqab aftd bah sid Maah-o-mahr
Garam ro andar toaf na sphr
Harf ba ahl Zameen rndanh gft
Hur-o-jannat ra But-o-btkhanh gft
Shula ha Dar mauj dodsh didh am
Kbria andar sjodsh didh am
Har zman az Shoq minald cho nal
Mi kshd o ra Firaaq-o-Hum Wisaal
Man ndanm chist Dar ab-o-glsh
Man ndanm az mqam-o-mnzlsh
Jahan Dost
Aalam az rngst-o-bi rngi ast Haq
Chist Aalam chist Aadam chist hq
Rumi
Aadmi shamsher-o-Haq shamsher zan
Aalam ain shamsher ra sang fsn
Shrq Haq ra did-o-Aalam ra ndid
Ghrb Dar Aalam khzid az Haq rmid
Chashm br Haq baz Kardan Bandagi ast
Khoish ra bi parda didn Zindagi ast
Banda Choon az Zindagi gird barat
Hum Khuda Aan Banda ra goid slot
Har ke az taqdir khoish agah nist
Khaak o ba soz jaan hmrah nist
Jahan Dost
Br vajud-o-br adam Peechida ast
Mashriq ain asrar ra Kam didh ast
Kaar ma aflakian jz did nist
Janm az frdai o nomid nist
Dosh didm br faraz qshmrod
Z Aasman afrshth i Aamad frod
Az ngahsh zavq didari chkid
Jz bsoi khakdan ma ndid
Gftmsh az mhrman razi mposh
To chh bini andar Aan Khaak khmosh
Az Jamal zhrh i bgdakhti
Dil bah chaah babli andakhti
Gft hngam tulu khaor ast
Aaftaab Taaza o ra Dar br ast
Lal ha az sang rh aaid bron
Iosfan o z chh aaid bron
Rstkhizi Dar knarsh didh am
Lrzh andar kohsarsh didh am
Rkht bndd az mqam aazri
Ta shod khogr z turk But gri
Ai Khush Aan qaumi ke jaan o tpid
Az Gul Khud khoish ra baz aafrid
Arshian ra Subh aid Aan saati
Choon shod baidar Chashm milti
Peer hindi andki dam Dar kshid
Baz Dar man did-o-be tabanh did
Gft marg aql gftm turk fikr
Gft marg qalb gftm turk zakar
Gft tan gftm ke zad az grd rh
Gft jaan gftm ke rmz laalh
Gft Aadam gftm az asrar aost
Gft Aalam gftm o Khud robrost
Gft ain ilm-o-hnr gftm ke post
Gft hjt chist gftm ravi Dost
Gft din aamian gftm shnid
Gft din aarfan gftm ke did
Az klamm lazzat jansh fzod
Nkth hai Dil nshin br man gshod
علامہ اقبال
علامہ محمد اقبال (9 نومبر 1877ء – 21 اپریل 1938ء) مفکرِ پاکستان، شاعرِ مشرق، حکیم الامت اور بیسویں صدی کے سب سے عظیم مسلم فلسفی اور شاعر تھے۔ آپ نے اردو اور فارسی زبان میں...
