حکایت درین معنی کہ مسئلۂ نفی خودی
A Tale Of Which The Moral Is That Negation Of The Self
آن شنیدستی کہ در عہد قدیم
گوسفندان در علف زاری مقیم
از وفور کاہ نسل افزا بدند
فارغ از اندیشہ ی اعدا بدند
آخر از ناسازی تقدیر میش
گشت از تیر بلائی سینہ ریش
شیر ہا از بیشہ سر بیرون زدند
بر علف زار بزان شبخون زدند
جذب و استیلا شعار قوت است
فتح راز آشکار قوت است
شیر نر کوس شہنشاہی نواخت
میش را از حریت محروم ساخت
بسکہ از شیران نیاید جز شکار
سرخ شد از خون میش آن مرغزار
گوسفندی زیرکے فہمیدہ ئی
کہنہ سالی گرگ باران دیدہ ئی
تنگدل از روزگار قوم خویش
از ستمہای ہژبران سینہ ریش
شکوہ ہا از گردش تقدیر کرد
کار خود را محکم از تدبیر کرد
بہر حفظ خویش مرد ناتوان
حیلہ ہا جوید ز عقل کار دان
در غلامی از پی دفع ضرر
قوت تدبیر گردد تیز تر
پختہ چون گردد جنون انتقام
فتنہ اندیشی کند عقل غلام
گفت با خود عقدہ ی ما مشکل است
قلزم غمہای ما بی ساحل است
میش نتواند بزور از شیر رست
سیم ساعد ما و او پولاد دست
نیست ممکن کز کمال وعظ و پند
خوی گرگی آفریند گوسفند
شیر نر را میش کردن ممکن است
غافلش از خویش کردن ممکن است
صاحب آوازہ ی الہام گشت
واعظ شیران خون آشام گشت
نعرہ زد ای قوم کذاب اشر
بی خبر از یوم نحس مستمر
مایہ دار از قوت روحانیم
بہر شیران مرسل یزدانیم
دیدہ ی بے نور را نور آمدم
صاحب دستور و مأمور آمدم
توبہ از اعمال نا محمود کن
ای زیان اندیش فکر سود کن
ہر کہ باشد تند و زور آور شقی است
زندگی مستحکم از نفی خودی است
روح نیکان از علف یابد غذا
تارک اللحم است مقبول خدا
تیزی دندان ترا رسوا کند
دیدہ ی ادراک را اعمی کند
جنت از بہر ضعیفان است و بس
قوت از اسباب خسران است و بس
جستجوی عظمت و سطوت شر است
تنگدستی از امارت خوشتر است
برق سوزان در کمین دانہ نیست
دانہ گر خرمن شود فرزانہ نیست
ذرہ شو صحرا ، مشو گر عاقلی
تا ز نور آفتابی بر خوری
ای کہ می نازی بذبح گوسفند
ذبح کن خود را کہ باشی ارجمند
زندگی را می کند نا پایدار
جبر و قہر و انتقام و اقتدار
سبزہ پامال است و روید بار بار
خواب مرگ از دیدہ شوید بار بار
غافل از خود شو اگر فرزانہ ئی
گر ز خود غافل نہ ئی دیوانہ ئی
چشم بند و گوش بند و لب بہ بند
تا رسد فکر تو بر چرخ بلند
این علفزار جہان ہیچ است ہیچ
تو برین موہوم ای نادان مپیچ
خیل شیر از سخت کوشی خستہ بود
دل بذوق تن پرستی بستہ بود
آمدش این پند خواب آور پسند
خورد از خامے فسون گوسفند
آنکہ کردی گوسفندان را شکار
کرد دین گوسفندی اختیار
با پلنگان سازگار آمد علف
گشت آخر گوہر شیری خزف
از علف آن تیزی دندان نماند
ہیبت چشم شرار افشان نماند
دل بتدریج از میان سینہ رفت
جوہر آئینہ از آئینہ رفت
آن جنون کوشش کامل نماند
آن تقاضای عمل در دل نماند
اقتدار و عزم و استقلال رفت
اعتبار و عزت و اقبال رفت
پنجہ ہای آہنین بی زور شد
مردہ شد دلہا و تنہا گور شد
زور تن کاہید و خوف جان فزود
خوف جان سرمایہ ہمت ربود
صد مرض پیدا شد از بی ہمتی
کوتہ دستی ، بیدلی ، دون فطرتی
شیر بیدار از فسون میش خفت
انحطاط خویش را تہذیب گفت
Aan shnidsti ke Dar ahad qadim
Gosfndan Dar alaf zari muqim
Az ofor kah nasl afza bdnd
Fariġ az andesha i aada bdnd
Aakhir az nasazi taqdir mesh
Gasht az Teer blai sina rish
Sher ha az bishh sar biron zdnd
Br alaf Zar bzan shbkhon zdnd
Jazb-o-astila shiar quwat ast
Fatah raaz aashkar quwat ast
Sher nar kos shhnshahi noakht
Mesh ra az hurriyat mahrum sakht
Bskh az shiran niaid jz shikar
Surkh shd az khoon mesh Aan mrghzar
Gosfndi zirke fhmidh i
Khnh sali grg baran didh i
Tngdl az rozgar Qaum khoish
Az stmhai hzhbran sina rish
Shikva ha az gardish taqdir krd
Kaar Khud ra mhkm az tdbir krd
Bhr hfz khoish mard natoan
Hilh ha joid z aql Kaar dam
Dar ghlami az Pi dfa zarar
Quwat tdbir grdd tez tr
Pukhta Choon grdd junoon intaqam
Fitna andishi Kund aql Ghulam
Gft ba Khud aqdh i ma Mushkil ast
Qlzm ghmhai ma bi saahil ast
Mesh ntoand bzor az sher rst
Sim saad ma-o-o polad dast
Nist Mumkin kz Kamal oaz-o-pnd
Khoi grgi aafrind gosfand
Sher nar ra mesh Kardan Mumkin ast
Ghaflsh az khoish Kardan Mumkin ast
Sahab aaoazh i ilham gasht
Oaaz shiran khoon aasham gasht
Narah zd ai Qaum kzab ashru
Bi khabar az yaum nhs mstmr
Maih Daar az quwat rohanim
Bhr shiran mrsl izdanim
Didh i be Noor ra Noor aamdm
Sahab dastur-o-mmor aamdm
Tauba az aamal Na mhmod Kun
Ai ziyan andish fikr sod Kun
Har ke bashad Tund-o-zor aaor shqi ast
Zindagi mustahkam az nfi khodi ast
Rooh nikan az alaf iabd ġiza
Tark allhm ast maqbul Khuda
Tizi dandan tra rsoa Kund
Didh i idrak ra aami Kund
Jannat az bhr zaifan ast-o-bas
Quwat az sabab khsran ast-o-bas
Jstjoi azamat-o-stot sharr ast
Tngdsti az imarat khoshtr ast
Barq sozan Dar kmin daana nist
Daana Gir khrmn shod frzanh nist
Zarra Show Sehra msho Gir aaqli
Ta z Noor Aaftabi br Khori
Ai ke mi nazi bzbh gosfand
Zabh Kun Khud ra ke bashi arjmaṉd
Zindagi ra mi Kund Na paidar
Jbr-o-qahr-o-intaqam-o-iqtidar
Sbzh pamal ast-o-roid Baar Baar
Khwab marg az didh shoid Baar Baar
Ghafl az Khud Show Agar frzanh i
Gir z Khud ghafl na i Deewana i
Chashm Band-o-gosh Band-o-Lab bah Band
Ta rsd fikr to br Charkh Buland
Ain alfzar Jahan hich ast hich
To brin mohom ai nadaan mpich
Khil sher az sakht koshi khasta bod
Dil bzoq tan prsti basta bod
Aamdsh ain pnd Khwab aaor Pasand
Khord az khame fson gosfand
Aankh krdi gosfndan ra shikar
Krd din gosfndi ikhtiyar
Ba plngan sazgar Aamad alaf
Gasht Aakhir gohr shiri khzf
Az alaf Aan tizi dandan nmand
Hibt Chashm shrar afshan nmand
Dil Batadreej az mian sina rft
Jauhar aaeena az aaeena rft
Aan junoon koshish kamil nmand
Aan tqazai Amal Dar Dil nmand
Iqtidar-o-azm-o-istiqlal rft
Iʻtibar-o-izzat-o-aqbal rft
Panja hai aahnin bi zor shd
Murda shd Dulha-o-Tanha gor shd
Zor tan kahid-o-khauf jaan fzod
Khauf jaan sarmaya himmat rbod
Sad maraz Paida shd az bi hmti
Koth dsti bidli don ftrti
Sher baidar az fson mesh khft
Anhtat khoish ra tahzib gft
علامہ اقبال
علامہ محمد اقبال (9 نومبر 1877ء – 21 اپریل 1938ء) مفکرِ پاکستان، شاعرِ مشرق، حکیم الامت اور بیسویں صدی کے سب سے عظیم مسلم فلسفی اور شاعر تھے۔ آپ نے اردو اور فارسی زبان میں...
