چہ بحر است این کہ علمش ساحل آمد
What Is This Ocean Whose Shore Is Knowledge
سؤال دوم
چہ بحر است این کہ علمش ساحل آمد
ز قعر او چہ گوھر حاصل آمد
جواب
حیات پر نفس بحر روانی
شعور آگہے او را کرانی
چہ دریائی کہ ژرف و موج داراست
ہزاران کوہ و صحرا بر کنار است
مپرس از موجہای بیقرارش
کہ ہر موجش برون جست از کنارش
گذشت از بحر و صحرا را نمی داد
نگہ را لذت کیف و کمی داد
ہر آن چیزی کہ آید در حضورش
منور گردد از فیض شعورش
بخلوت مست و صحبت ناپذیر است
ولی ہر شی ز نورش مستنیر است
نخستین می نماید مستنیرش
کند آخر بہ آئینی اسیرش
شعورش با جہان نزدیک تر کرد
جہان او را ز راز او خبر کرد
خرد بند نقاب از رخ گشودش
ولیکن نطق عریان تر نمودش
نگنجد اندرین دیر مکافات
جہان او را مقامی از مقامات
برون از خویش می بینی جہانرا
در و دشت و یم و صحرا و کان را
جہان رنگ و بو گلدستۂ ما
ز ما آزاد و ھم وابستۂ ما
خودی او را بیک تار نگہ بست
زمین و آسمان و مہر و مہ بست
دل ما را بہ او پوشیدہ راہی است
کہ ہر موجود ممنون نگاہی است
گر او را کس نبیند زار گردد
اگر بیند ، یم و کہسار گردد
جہان را فربہی از دیدن ما
نہالش رستہ از بالیدن ما
حدیث ناظر و منظور رازی است
دل ہر ذرہ در عرض نیازی است
تو ای شاہد مرا مشہود گردان
ز فیض یک نظر موجود گردان
کمال ذات شی موجود بودن
برای شاہدی مشہود بودن
زوالش در حضور ما نبودن
منور از شعور ما نبودن
جہان غیر از تجلی ہای ما نیست
کہ بی ما جلوۂ نور و صدا نیست
تو ہم از صحبتش یاری طلب کن
نگہ را از خم و پیچش ادب کن
’’یقین میدان کہ شیران شکاری
درین رہ خواستند از مور یاری‘‘
بیاری ہای او از خود خبر گیر
تو جبریل امینی بال و پر گیر
بہ بسیاری گشا چشم خرد را
کہ دریابی تماشای احد را
نصیبب خود ز بوی پیرہن گیر
بہ کنعان نکہت از مصر و یمن گیر
خودی صیاد و نخچیرش مہ و مہر
اسیر بند تدبیرش مہ و مہر
چو آتش خویش را اندر جہان زن
شبیخون بر مکان و لامکان زن
Soal duvam
Chh Bahr ast ain ke almsh saahil Aamad
Z qar o chh gohr Hasil Aamad
Jawaab
Hayaat par nfs Bahr roani
Shuur aaghe o ra krani
Chh daryai ke zhrf-o-mauj darast
Hzaran koh-o-Sehra br knar ast
Mprs az mojhai biqrarsh
Ke Har mojsh bron jast az knarsh
Gzsht az Bahr-o-Sehra ra nami dad
Ngh ra lazzat kif-o-kami dad
Har Aan chizi ke aaid Dar hzorsh
Munawwar grdd az fiz shaorsh
Bkhlot Mast-o-suhbat napzir ast
Wali Har shi z norsh mstnir ast
Nukhustin mi nmaid mstnirsh
Kund Aakhir bah aaini asirsh
Shaorsh ba Jahan nazdik tr krd
Jahan o ra z raaz o khabar krd
Khirad Band naqab az Rukh gshodsh
Olikn ntq arian tr nmodsh
Ngnjd andrin dir mkafat
Jahan o ra maqami az mqamat
Bron az khoish mi bini jhanra
Dar-o-dasht-o-im-o-Sehra-o-kaan ra
Jahan rang-o-Boo gldsth ma
Z ma azaad-o-hm oabsth ma
Khodi o ra bik Taar ngh bst
Zameen-o-Aasman-o-mahr-o-Mah bst
Dil ma ra bah o Poshida rahi ast
Ke Har maujud mmnon ngahi ast
Gir o ra Kis nbind Zar grdd
Agar bind im-o-khsar grdd
Jahan ra frbhi az didn ma
Nhalsh Rasta az balidn ma
Hadees Naazir-o-manzoor razi ast
Dil Har zarra Dar arz niazi ast
To ai shahid Mara mshhod grdan
Z fiz yak Nazar maujud grdan
Kamal zat shi maujud bodn
Brai shahdi mshhod bodn
Zoalsh Dar huẓur ma nbodn
Munawwar az shuur ma nbodn
Jahan Ghair az tjli hai ma nist
Ke bi ma jloh Noor-o-sada nist
To Hum az shbtsh iari Talab Kun
Ngh ra az khm-o-Pechish adab Kun
Yaqeen maidan ke shiran shikari
Drin rh khoastnd az moor iari
Biari hai o az Khud khabar gir
To jbril amini baal-o-par gir
Bah bsiari gsha Chashm khirad ra
Ke driabi tmashai ahd ra
Nsibb Khud z boi Pairahan gir
Bah kanan nkht az misr-o-yaman gir
Khodi Sayyad-o-nkhchirsh Mah-o-mahr
Asir Band tdbirsh Mah-o-mahr
Cho atash khoish ra andar Jahan zan
Shbikhon br makan-o-lamkan zan
علامہ اقبال
علامہ محمد اقبال (9 نومبر 1877ء – 21 اپریل 1938ء) مفکرِ پاکستان، شاعرِ مشرق، حکیم الامت اور بیسویں صدی کے سب سے عظیم مسلم فلسفی اور شاعر تھے۔ آپ نے اردو اور فارسی زبان میں...
