چہ جزو است آنکہ او از کل فزون است
What Is That Part Which Is Greater Than Its Whole
سؤال ششم
چہ جزو است آنکہ او از کل فزون است
طریق جستن آن جزو چون است
جواب
خودی ز اندازہ ہای ما فزون است
خودی زان کل کہ تو بینی فزون است
ز گردون بار بار افتد کہ خیزد
بہ بحر روزگار افتد کہ خیزد
جز او در زیر گردون خود نگر کیست؟
بہ بی بالی چنان پرواز گر کیست؟
بہ ظلمت ماندہ و نوری در آغوش
برون از جنت و حوری در آغوش
بہ آن نطقی دل آویزی کہ دارد
ز قعر زندگی گوہر بر آرد
ضمیر زندگانی جاودانی است
بچشم ظاہرش بینی زمانی است
بہ تقدیرش مقام ہست و بود است
نمود خویش و حفظ این نمود است
چہ میپرسی چہ گون است و چہ گون نیست
کہ تقدیر از نھاد او برون نیست
چہ گویم از چگون و بی چگونش
برون مجبور و مختار اندرونش
چنین فرمودۂ سلطان بدر است
کہ ایمان در میان جبر و قدر است
تو ہر مخلوق را مجبور گوئی
اسیر بند نزد و دور گوئی
ولی جان از دم جان آفرین است
بہ چندین جلوہ ہا خلوت نشین است
ز جبر او حدیثی در میان نیست
کہ جان بی فطرت آزاد جان نیست
شبیخون بر جہان کیف و کم زد
ز مجبوری بہ مختاری قدم زد
چو از خود گرد مجبوری فشاند
جہان خویش را چون ناقہ راند
نگردد آسمان بی رخصت او
نتابد اختری بی شفقت او
کند بی پردہ روزی مضمرش را
بچشم خویش بیند جوہرش را
قطار نوریان در رھگذار است
پی دیدار او در انتظار است
شراب افرشتہ از تاکش بگیرد
عیار خویش از خاکش بگیرد
چہ پرسی از طریق جستجویش
فرو آرد مقام ہای و ہویش
شب و روزی کہ داری بر ابد زن
فغان صبحگاہی بر خرد زن
خرد را از حواس آید متاعی
فغان از عشق می گیرد شعاعی
خرد جز را فغان کل را بگیرد
خرد میرد فغان ہرگز نمیرد
خرد بہر ابد ظرفے ندارد
نفس چون سوزن ساعت شمارد
تراشد روز ہا شب ہا سحر ہا
نگیرد شعلہ و چیند شرر ہا
فغان عاشقان انجام کاریست
نہان در یکدم او روزگاریست
خودی تا ممکناتش وا نماید
گرہ از اندرون خود گشاید
از آن نوری کہ وا بیند نداری
تو او را فانی و آنے شماری
از آن مرگی کہ میآید چہ باک است
خودی چون پختہ شد از مرگ پاک است
ز مرگ دیگری لرزد دل من
دل من جان من آب و گل من
ز کار عشق و مستی برفتادن
شرار خود بہ خاشاکی ندادن
بدست خود کفن بر خود بریدن
بچشم خویش مرگ خویش دیدن
ترا این مرگ ہر دم در کمین است
بترس از وی کہ مرگ ما ہمین است
کند گور تو اندر پیکر تو
نکیر و منکر او در بر تو
Soal shshm
Chh jzo ast aankh o az kal fzon ast
Triq jstn Aan jzo Choon ast
Jawaab
Khodi z andazh hai ma fzon ast
Khodi zan kal ke to bini fzon ast
Z grdon Baar Baar aftd ke khizd
Bah Bahr rozgar aftd ke khizd
Jz o Dar zir grdon Khud nagar kist
Bah bi Bali Chunan Parwaaz Gir kist
Bah zlmt mãda-o-nori Dar aġosh
Bron az jannat-o-hori Dar aġosh
Bah Aan ntqi Dil aaoizi ke dard
Z qar Zindagi gohr br aard
Zamir zndgani jaodani ast
Bchshm zahrsh bini zmani ast
Bah tqdirsh mqam hst-o-bod ast
Nmod khoish-o-hfz ain nmod ast
Chh miprsi chh gon ast-o-chh gon nist
Ke taqdir az nhad o bron nist
Chh goim az chgon-o-bi chgonsh
Bron majbur-o-mkhtar andronsh
Chnin frmodh Sultan badar ast
Ke imaan Dar mian jbr-o-qadr ast
To Har mkhloq ra majbur goi
Asir Band Nazd-o-door goi
Wali jaan az dam jaan afrin ast
Bah Chandin Jalwa ha khlot nshin ast
Z jbr o hdisi Dar mian nist
Ke jaan bi fitrat azaad jaan nist
Shbikhon br Jahan kif-o-Kam zd
Z mjbori bah mkhtari Qadam zd
Cho az Khud grd mjbori fshand
Jahan khoish ra Choon naqh rand
Ngrdd Aasman bi rukhsat o
Ntabd akhtri bi shafqat o
Kund bi parda rozi mzmrsh ra
Bchshm khoish bind johrsh ra
Qataar norian Dar rhgzar ast
Pi Deedar o Dar Intezaar ast
Sharab afrshth az taksh bgird
Ayar khoish az khaksh bgird
Chh prsi az triq jstjoish
Fro aard mqam hai-o-hoish
Shab-o-rozi ke dari br Abad zan
Fughaan sbhgahi br khirad zan
Khirad ra az hoas aaid mtaai
Fughaan az Ishq mi gird shaaai
Khirad jz ra Fughaan kal ra bgird
Khirad mird Fughaan hargiz nmird
Khirad bhr Abad zrfe Nadaarad
Nfs Choon sozn saat shmard
Trashd Roz ha Shab ha Sahar ha
Ngird shula-o-chind shrr ha
Fughaan aashqan anjam karist
Nhan Dar ikdm o rozgarist
Khodi ta mmknatsh Wa nmaid
Grah az andrun Khud gshaid
Az Aan nori ke Wa bind ndari
To o ra fani-o-aaney shmari
Az Aan mirgi ke miaaid chh bak ast
Khodi Choon pukhta shd az marg pak ast
Z marg digri lrzd Dil man
Dil man jaan man ab-o-Gul man
Z Kaar Ishq-o-Masti brftadn
Shrar Khud bah khashaki ndadn
Bdst Khud kfn br Khud bridn
Bchshm khoish marg khoish didn
Tra ain marg Har dam Dar kmin ast
Btrs az oi ke marg ma hmin ast
Kund gor to andar Paikar to
Nkir-o-munkar o Dar br to
علامہ اقبال
علامہ محمد اقبال (9 نومبر 1877ء – 21 اپریل 1938ء) مفکرِ پاکستان، شاعرِ مشرق، حکیم الامت اور بیسویں صدی کے سب سے عظیم مسلم فلسفی اور شاعر تھے۔ آپ نے اردو اور فارسی زبان میں...
