شاعری ہب / نظم / تمہید زمینی آشکارا می شود روح حضرت رومی و شرح میدہد اسرار معراج را

تمہید زمینی آشکارا می شود روح حضرت رومی و شرح میدہد اسرار معراج را

The Spirit Of Rumi Appears And Explains The Mystery Of The Ascension

فونٹ سائز:
100%
پس منظر:

عشق شور انگیز بی پروای شہر

شعلۂ او میرد از غوغای شہر

خلوتے جوید بدشت و کوہسار

یا لب دریای ناپیدا کنار

من کہ در یاران ندیدم محرمی

بر لب دریا بیاسودم دمی

بحر و ہنگام غروب آفتاب

نیلگون آب از شفق لعل مذاب

کور را ذوق نظر بخشد غروب

شام را رنگ سحر بخشد غروب

با دل خود گفتگوہا داشتم

آرزوہا جستجوہا داشتم

آنے و از جاودانی بی نصیب

زندہ و از زندگانی بی نصیب

تشنہ و دور از کنار چشمہ سار

می سرودم این غزل بی اختیار

بگشای لب کہ قند فراوانم آرزوست

بنمای رخ کہ باغ و گلستانم آرزوست

یک دست جام بادہ و یک دست زلف یار

رقصی چنین میانۂ میدانم آرزوست

گفتی ز ناز بیش مرنجان مرا ، برو

آن گفتنت کہ بیش مرنجانم آرزوست

ای عقل تو ز شوق پراکندہ گوی شو

ای عشق نکتہ ہای پریشانم آرزوست

این آب و نان چرخ چو سیل است بیوفا

من ماہیم نہنگم و عمانم آرزوست

جانم ملول گشت ز فرعون و ظلم او

آن نور جیب موسی عمرانم آرزوست

دی شیخ با چراغ ہمی گشت گرد شہر

کز دیو و دد ملولم و انسانم آرزوست

زین ہمرہان سست عناصر دلم گرفت

شیر خدا و رستم دستانم آرزوست

گفتم کہ یافت می نشود جستہ ایم‘

گفت آنکہ یافت می نشود آنم آرزوست

موج مضطر خفت بر سنجاب آب

شد افق تار از زیان آفتاب

از متاعش پارہ ئی دزدید شام

کوکبی چون شاہدی بالای بام

روح رومے پردہ ہا را بر درید

از پس کہ پارہ ئی آمد پدید

طلعتش رخشندہ مثل آفتاب

شیب او فرخندہ چون عہد شباب

پیکری روشن ز نور سرمدی

در سراپایش سرور سرمدی

بر لب او سر پنھان وجود

بند ہای حرف و صوت از خود گشود

حرف او آئینہ ئی آویختہ

علم با سوز درون آمیختہ

گفتمش موجود و ناموجود چیست

معنی محمود و نامحمود چیست

گفت موجود آنکہ می خواہد نمود

آشکارائی تقاضای وجود

زندگی خود را بخویش آراستن

بر وجود خود شہادت خواستن

انجمن روز الست آراستند

بر وجود خود شہادت خواستند

زندہ ئی یا مردہ ئی یا جان بلب

از سہ شاہد کن شہادت را طلب

شاہد اول شعور خویشتن

خویش را دیدن بنور خویشتن

شاہد ثانے شعور دیگری

خویش را دیدن بنور دیگری

شاہد ثالث شعور ذات حق

خویش را دیدن بنور ذات حق

پیش این نور ار بمانی استوار

حی و قائم چون خدا خود را شمار

بر مقام خود رسیدن زندگی است

ذات را بی پردہ دیدن زندگی است

مرد مؤمن در نسازد با صفات

مصطفی راضی نشد الا بہ ذات

چیست معراج آرزوی شاہدی

امتحانی روبروی شاہدی

شاہد عادل کہ بے تصدیق او

زندگی ما را چو گل را رنگ و بو

در حضورش کس نماند استوار

ور بماند ہست او کامل عیار

ذرہ ئی از کف مدہ تابی کہ ہست

پختہ گیر اندر گرہ تابی کہ ہست

تاب خود را بر فزودن خوشتر است

پیش خورشید آزمودن خوشتر است

پیکر فرسودہ را دیگر تراش

امتحان خویش کن موجود باش

این چنین موجود محمود است و بس

ورنہ نار زندگی دود است و بس

باز گفتم پیش حق رفتن چسان

کوہ خاک و آب را گفتن چسان

آمر و خالق برون از امر و خلق

ما ز شست روزگاران خستہ حلق

گفت اگر سلطان ترا آید بدست

می توان افلاک را از ہم شکست

باش تا عریان شود این کائنات

شوید از دامان خود گرد جہات

در وجود او نہ کم بینی نہ بیش

خویش را بینی ازو ، او را ز خویش

نکتۂ ’’الا بسلطان‘‘ یاد گیر

ورنہ چون مور و ملخ در گل بمیر

از طریق زادن ای مرد نکو

آمدی اندر جھان چار سو

ہم برون جستن بزادن میتوان

بندہا از خود گشادن میتوان

لیکن این زادن نہ از آب و گل است

داند آن مردی کہ او صاحبدل است

آن ز مجبوری است ، این از اختیار

آن نھان در پردہ ہا این آشکار

آن یکی با گریہ ، این با خندہ ایست

یعنی آن جویندہ ، این یابندہ ایست

آن سکون و سیر اندر کائنات

این سراپا سیر بیرون از جہات

آن یکی محتاج روز و شب است

وان دگر روز و شب او را مرکب است

زادن طفل از شکست اشکم است

زادن مرد از شکست عالم است

ہر دو زادن را دلیل آمد اذان

آن بلب گویند و این از عین جان

جان بیداری چو زاید در بدن

لرزہ ہا افتد درین دیر کہن‘‘

گفتم این زادن نمیدانم کہ چیست

گفت شأنی از شؤن زندگی است

شیوہ ہای زندگی غیب و حضور

آن یکی اندر ثبات آن در مرور

گہ بجلوت می گدازد خویش را

گہ بخلوت جمع سازد خویش را

جلوت او روشن از نور صفات

خلوت او مستنیر از نور ذات

عقل او را سوی جلوت می کشد

عشق او را سوی خلوت می کشد

عقل ھم خود را بدین عالم زند

تا طلسم آب و گل را بشکند

می شود ہر سنگ رہ او را ادیب

می شود برق و سحاب او را خطیب

چشمش از ذوق نگہ بیگانہ نیست

لیکن او را جرأت رندانہ نیست

پس ز ترس راہ چون کوری رود

نرم نرمک صورت موری رود

تا خرد پیچیدہ تر بر رنگ و بوست

میرود آہستہ اندر راہ دوست

کارش از تدریج می یابد نظام

من ندانم کی شود کارش تمام

می نداند عشق سال و ماہ را

دیر و زود و نزد و دور راہ را

عقل در کوہی شکافی میکند

یا بگرد او طوافے می کند

کوہ پیش عشق چون کاہی بود

دل سریع السیر چون ماہی بود

عشق ، شبخونی زدن بر لامکان

گور را نادیدہ رفتن از جھان

زور عشق از باد و خاک و آب نیست

قوتش از سختی اعصاب نیست

عشق با نان جوین خیبر گشاد

عشق در اندام مہ چاکی نہاد

کلہ نمرود بے ضربی شکست

لشکر فرعون بی حربی شکست

عشق در جان چون بچشم اندر نظر

ہم درون خانہ ھم بیرون در

عشق ہم خاکستر و ہم اخگر است

کار او از دین و دانش برتر است

عشق سلطان است و برہان مبین

ہر دو عالم عشق را زیر نگین

لا زمان و دوش فردائی ازو

لامکان و زیر و بالائے ازو

چون خودی را از خدا طالب شود

جملہ عالم مرکب او راکب شود

آشکارا تر مقام دل ازو

جذب این دیر کہن باطل ازو

عاشقان خود را بہ یزدان میدہند

عقل تأویلی بہ قربان میدہند

عاشقی از سو بہ بی سوئی خرام

مرگ را بر خویشتن گردان حرام

ای مثال مردہ در صندوق گور

می توان برخاستن بی بانگ صور

در گلو داری نواہا خوب و نغز

چند اندر گل بنالی مثل چغز

بر مکان و بر زمان اسوار شو

فارغ از پیچاک این زنار شو

تیز تر کن این دو چشم و این دو گوش

ہر چہ می بینی نیوش از راہ ہوش

آن کسی کو بانگ موران بشنود

ہم ز دوران سر دوران بشنود

آن نگاہ پردہ سوز از من بگیر

کو بچشم اندر نمیگردد اسیر

’’آدمی دید است باقی پوست است

دید آن باشد کہ دید دوست است

جملہ تن را در گداز اندر بصر

در نظر رو ، در نظر رو ، در نظر‘‘

تو ازین نہ آسمان ترسی ، مترس

از فراخای جہان ترسی مترس

چشم بگشا بر زمان و بر مکان

این دو یک حال است از احوال جان

تا نگہ از جلوہ پیش افتادہ است

اختلاف دوش و فردا زادہ است

دانہ اندر گل بہ ظلمت خانہ ئی

از فضای آسمان بیگانہ ئی

ہیچ میداند کہ در جای فراخ

می توان خود را نمودن شاخ شاخ

جوہر او چیست یک ذوق نموست

ہم مقام اوست این جوہر ہم اوست

ایکہ گوئی محمل جان است تن

سر جان را در نگر بر تن متن

محملی نی ، حالی از احوال اوست

محملش خواندن فریب گفتگوست

چیست جان جذب و سرور و سوز و درد

ذوق تسخیر سپہر گرد گرد

چیست تن با رنگ و بو خو کردن است

با مقام چار سو خو کردن است

از شعور است این کہ گوئی نزد و دور

چیست معراج ؟ انقلاب اندر شعور

انقلاب اندر شعور از جذب و شوق

وارہاند جذب و شوق از تحت و فوق

این بدن با جان ما انباز نیست

مشت خاکی مانع پرواز نیست

Ishq Shor Angaiz bi proai Shehar

Shalh o mird az ghoghai Shehar

Khlote joid bdsht-o-kohsar

Ya Lab driai napida knar

Man ke Dar iaran ndidm mhrmi

Br Lab Darya biasodm dmi

Bahr-o-hngam ġurub Aaftaab

Nilgon ab az shafaq lal mzab

Cover / Core ra zavq Nazar bkhshd ġurub

Shaam ra rang Sahar bkhshd ġurub

Ba Dil Khud gftgoha dashtm

Aarzoha jstjoha dashtm

Aaney-o-az jaodani bi nasib

Zinda-o-az zndgani bi nasib

Tishna-o-door az knar chashma sar

Mi srodm ain Ghazal bi ikhtiyar

Bgshai Lab ke qnd fraoanm aarzost

Bnmai Rukh ke Baagh-o-glstanm aarzost

Yak dast Jaam badh-o-yak dast Zulf Yaar

Rqsi chnin mianh midanm aarzost

Gfti z naz besh mrnjan Mara bro

Aan gftnt ke besh mrnjanm aarzost

Ai aql to z Shoq prakndh goi Show

Ai Ishq nkth hai prishanm aarzost

Ain ab-o-naan Charkh cho Sail ast biofa

Man mahim nhngm-o-amanm aarzost

Janm mlol gasht z firaun-o-Zulm o

Aan Noor jeb Musa amranm aarzost

Di shekh ba Charagh hmi gasht grd Shehar

Kz dev-o-dd mlolm-o-ansanm aarzost

Zin hmrhan Sust anasr dlm grft

Sher Khuda-o-rustam dstanm aarzost

Gftm ke iaft mi nshod jsth aim

Gft aankh iaft mi nshod aanm aarzost

Mauj mztr khft br snjab ab

Shd ufuq Taar az ziyan Aaftaab

Az mtaash para i dzdid Shaam

Kokbi Choon shahdi balai bam

Rooh rome parda ha ra br drid

Az ps ke para i Aamad padid

Tlatsh rkhshndh Misal Aaftaab

Shib o frkhndh Choon ahad shbab

Paikari Roshan z Noor srmdi

Dar srapaish suroor srmdi

Br Lab o sar pnhan vajud

Band hai harf-o-sot az Khud gshod

Harf o aaeena i aaoikhth

Ilm ba soz dron aamikhth

Gftmsh maujud-o-namojod chist

Mani mhmod-o-namhmod chist

Gft maujud aankh mi khoahd nmod

Aashkarai tqazai vajud

Zindagi Khud ra bkhoish aarastn

Br vajud Khud Shahadat khoastn

Anjuman Roz alst aarastnd

Br vajud Khud Shahadat khoastnd

Zinda i ya Murda i ya jaan balb

Az sh shahid Kun Shahadat ra Talab

Shahid avval shuur khoishtn

Khoish ra didn bnor khoishtn

Shahid sane shuur digri

Khoish ra didn bnor digri

Shahid sals shuur zat Haq

Khoish ra didn bnor zat Haq

Pesh ain Noor ar bmani ustuwar

Hi-o-qaim Choon Khuda Khud ra Shumar

Br mqam Khud rsidn Zindagi ast

Zat ra bi parda didn Zindagi ast

Mard mmn Dar nsazd ba Sifat

Mustafa razi nshd ala bah zat

Chist maraj aarzoi shahdi

Amthani robroi shahdi

Shahid aadil ke be tasdiq o

Zindagi ma ra cho Gul ra rang-o-Boo

Dar hzorsh Kis nmand ustuwar

Or bmand hst o kamil ayar

Zarra i az kf mdh tabi ke hst

Pukhta gir andar grah tabi ke hst

Tab Khud ra br fzodn khoshtr ast

Pesh khorshid aazmodn khoshtr ast

Paikar frsodh ra Digar trash

Imtihan khoish Kun maujud bash

Ain chnin maujud mhmod ast-o-bas

Warna nar Zindagi dod ast-o-bas

Baz gftm Pesh Haq rftn chsan

Koh Khaak-o-ab ra gftn chsan

Amir-o-Khaliq bron az amr-o-khalq

Ma z shst rozgaran khasta halaq

Gft Agar Sultan tra aaid bdst

Mi toan aflak ra az Hum shikast

Bash ta arian shod ain Kainaat

Shoid az daman Khud grd jhat

Dar vajud o na Kam bini na besh

Khoish ra bini azo o ra z khoish

Nkth ala bsltan Yaad gir

Warna Choon moor-o-mlkh Dar Gul bmir

Az triq zadn ai mard nko

Aamdi andar jhan Chaar Sau

Hum bron jstn bzadn mitoan

Bndha az Khud gshadn mitoan

Lekin ain zadn na az ab-o-Gul ast

Dand Aan mrdi ke o sahbdl ast

Aan z mjbori ast ain az ikhtiyar

Aan nhan Dar parda ha ain aashkar

Aan iki ba Girya ain ba khndh aist

Yaani Aan joindh ain iabndh aist

Aan sukoon-o-sair andar Kainaat

Ain srapa sair biron az jhat

Aan iki mhtaj Roz-o-Shab ast

Van dgr Roz-o-Shab o ra mrkb ast

Zadn tifl az shikast ashkm ast

Zadn mard az shikast Aalam ast

Har do zadn ra dlil Aamad Azaan

Aan balb goind-o-ain az ain jaan

Jaan bidari cho zaid Dar badan

Lrzh ha aftd drin dir khn

Gftm ain zadn nmidanm ke chist

Gft shni az shon Zindagi ast

Sheva hai Zindagi ghib-o-huẓur

Aan iki andar sbat Aan Dar mror

Gh bjlot mi gdazd khoish ra

Gh bkhlot Jama sazd khoish ra

Jlot o Roshan az Noor Sifat

Khlot o mstnir az Noor zat

Aql o ra soi jlot mi kshd

Ishq o ra soi khlot mi kshd

Aql hm Khud ra badin Aalam znd

Ta tlsm ab-o-Gul ra bshknd

Mi shod Har sang rh o ra adib

Mi shod barq-o-shab o ra khateb

Chshmsh az zavq ngh begana nist

Lekin o ra jurrat rndanh nist

Ps z taras Raah Choon kori rud

Naram nrmk surat Mori rud

Ta khirad Peechida tr br rang-o-bost

Mirod aahesta andar Raah Dost

Karsh az tdrij mi iabd Nizam

Man ndanm ki shod karsh Tamaam

Mi ndand Ishq Saal-o-Maah ra

Dir-o-zod-o-Nazd-o-door Raah ra

Aql Dar kohi shkafi miknd

Ya bgrd o toafe mi Kund

Koh Pesh Ishq Choon kahi bod

Dil sari alsir Choon mahi bod

Ishq shbkhoni zdn br lamkan

Gor ra nadida rftn az jhan

Zor Ishq az bad-o-Khaak-o-ab nist

Qotsh az skhti asaab nist

Ishq ba naan join khibr Gushad

Ishq Dar andam Mah Chaki nihad

Klh nmrod be zrbi shikast

Lashkar firaun bi hrbi shikast

Ishq Dar jaan Choon bchshm andar Nazar

Hum dron Khana hm biron Dar

Ishq Hum khakstr-o-Hum akhgr ast

Kaar o az din-o-danish brtr ast

Ishq Sultan ast-o-brhan mbin

Har do Aalam Ishq ra zir ngin

La zman-o-dosh frdaei azo

Lamkan-o-zir-o-balae azo

Choon khodi ra az Khuda talb shod

Jumla Aalam mrkb o rakb shod

Ashkara tr mqam Dil azo

Jazb ain dir khn batl azo

Aashqan Khud ra bah yazdan midhnd

Aql toili bah qurban midhnd

Aashqi az Sau bah bi soei khram

Marg ra br khoishtn grdan haram

Ai misaal Murda Dar sanduq gor

Mi toan brkhastn bi baṅg sor

Dar galu dari noaha khub-o-nghz

Chand andar Gul bnali Misal chghz

Br makan-o-br zman asoar Show

Fariġ az Pechak ain znar Show

Tez tr Kun ain do Chashm-o-ain do gosh

Har chh mi bini niosh az Raah hosh

Aan kisi ko baṅg moran bshnod

Hum z doran sar doran bshnod

Aan Nigah parda soz az man bgir

Ko bchshm andar nmigrdd asir

Aadmi did ast Baqi post ast

Did Aan bashad ke did Dost ast

Jumla tan ra Dar gdaz andar bsr

Dar Nazar ro Dar Nazar ro Dar Nazar

To azin na Aasman trsi mtrs

Az frakhai Jahan trsi mtrs

Chashm bgsha br zman-o-br makan

Ain do yak haal ast az ahval jaan

Ta ngh az Jalwa Pesh aftadh ast

Ikhtilaf dosh-o-Farda zadh ast

Daana andar Gul bah zlmt Khana i

Az fzai Aasman begana i

Hich midand ke Dar jai frakh

Mi toan Khud ra nmodn Shaakh Shaakh

Jauhar o chist yak zavq nmost

Hum mqam aost ain jauhar Hum aost

Aikh goi mhml jaan ast tan

Sar jaan ra Dar nagar br tan Matan

Mhmli ni hali az ahval aost

Mhmlsh khoandn fareb gftgost

Chist jaan jazb-o-suroor-o-soz-o-Dard

Zavq tskhir sphr grd grd

Chist tan ba rang-o-Boo kho Kardan ast

Ba mqam Chaar Sau kho Kardan ast

Az shuur ast ain ke goi Nazd-o-door

Chist maraj inqalab andar shuur

Inqalab andar shuur az jazb-o-Shoq

Oarhand jazb-o-Shoq az tht-o-foq

Ain badan ba jaan ma anbaz nist

Msht khaki mana Parwaaz nist

نظم Farsi
Comment
علامہ اقبال
تعارفِ شاعر

علامہ اقبال

🏛️ کلاسیکی دور ⏳ 9 نومبر 1877 — 21 اپریل 1938 📍

علامہ محمد اقبال (9 نومبر 1877ء – 21 اپریل 1938ء) مفکرِ پاکستان، شاعرِ مشرق، حکیم الامت اور بیسویں صدی کے سب سے عظیم مسلم فلسفی اور شاعر تھے۔ آپ نے اردو اور فارسی زبان میں...

جواب دیں

آپ کا ای میل ایڈریس شائع نہیں کیا جائے گا۔ ضروری خانوں کو * سے نشان زد کیا گیا ہے