مرد حر
The Free Man
مرد حر محکم ز ورد ’’لاتخف‘‘
ما بمیدان سر بجیب او سر بکف
مرد حر از لاالہ روشن ضمیر
می نگردد بندۂ سلطان و میر
مرد حر چون اشتران باری برد
مرد حر باری برد خاری خورد
پای خود را آنچنان محکم نہد
نبض رہ از سوز او بر می جہد
جان او پایندہ تر گردد ز موت
بانگ تکبیرش برون از حرف و صوت
ہر کہ سنگ راہ را داند زجاج
گیرد آن درویش از سلطان خراج
گرمی طبع تو از صہبای اوست
جوی تو پروردۂ دریای اوست
پادشاہان در قباہای حریر
زرد رو از سھم آن عریان فقیر
سر دین ما را خبر ، او را نظر
او درون خانہ ما بیرون در
ما کلیسا دوست ، ما مسجد فروش
او ز دست مصطفی پیمانہ نوش
نی مغان را بندہ ، نی ساغر بدست
ما تہی پیمانہ او مست الست
چہرہ گل از نم او احمر است
ز آتش ما دود او روشنتر است
دارد اندر سینہ تکبیر امم
در جبین اوست تقدیر امم
قبلۂ ما گہ کلیسا ، گاہ دیر
او نخواہد رزق خویش از دست غیر
ما ہمہ عبد فرنگ او عبدہ
او نگنجد در جہان رنگ و بو
صبح و شام ما بہ فکر ساز و برگ
آخر ما چیست تلخیہای مرگ
در جہان بی ثبات او را ثبات
مرگ او را از مقامات حیات
اہل دل از صحبت ما مضمحل
گل ز فیض صحبتش دارای دل
کار ما وابستۂ تخمین و ظن
او ہمہ کردار و کم گوید سخن
ما گدایان کوچہ گرد و فاقہ مست
فقر او از لاالہ تیغی بدست
ما پر کاہے اسیر گرد باد
ضربش از کوہ گران جوئی گشاد
محرم او شو ز ما بیگانہ شو
خانہ ویران باش و صاحب خانہ شو
شکوہ کم کن از سپہر گرد گرد
زندہ شو از صحبت آن زندہ مرد
صحبت از علم کتابی خوشتر است
صحبت مردان حر آدم گر است
مرد حر دریای ژرف و بیکران
آب گیر از بحر و نی از ناودان
سینۂ این مردمی جوشد چو دیگ
پیش او کوہ گران یک تودہ ریگ
روز صلح آن برگ و ساز انجمن
ہم چو باد فرودین اندر چمن
روز کین آن محرم تقدیر خویش
گور خود می کندد از شمشیر خویش
ای سرت گردم گریز از ما چو تیر
دامن او گیر و بیتابانہ گیر
می نروید تخم دل از آب و گل
بی نگاہی از خداوندان دل
اندر این عالم نیرزی با خسی
تا نیاویزی بدامان کسی
Mard hr mhkm z ord latkhf
Ma bmidan sar bjib o sar bkf
Mard hr az laalh Roshan zamir
Mi ngrdd bndh Sultan-o-mir
Mard hr Choon ashtran Baari brd
Mard hr Baari brd khari khord
Pai Khud ra aanchnan mhkm nhd
Nabz rh az soz o br mi jhd
Jaan o paindh tr grdd z Maut
Baṅg tkbirsh bron az harf-o-sot
Har ke sang Raah ra dand zjaj
Gird Aan darvesh az Sultan khraj
Garmi tba to az shbai aost
Joi to prordh driai aost
Padshahan Dar qbahai hrir
Zard ro az shm Aan arian faqir
Sar din ma ra khabar o ra Nazar
O dron Khana ma biron Dar
Ma klisa Dost ma masjid frosh
O z dast Mustafa Paimana nosh
Ni mghan ra Banda ni saghr bdst
Ma thi Paimana o Mast alst
Chehra Gul az nam o ahmr ast
Z atash ma dod o roshntr ast
Dard andar sina takbir amm
Dar jbin aost taqdir amm
Qblh ma gh klisa gah dir
O nkhoahd rizq khoish az dast Ghair
Ma hmh abd frng o abdh
O ngnjd Dar Jahan rang-o-Boo
Subh-o-Shaam ma bah fikr Saaz-o-brg
Aakhir ma chist tlkhihai marg
Dar Jahan bi sbat o ra sbat
Marg o ra az mqamat Hayaat
Ahl Dil az suhbat ma mzmhl
Gul z fiz shbtsh darai Dil
Kaar ma oabsth tkhmin-o-zn
O hmh Kirdar-o-Kam goid skhn
Ma gdaian Koocha grd-o-faqah Mast
Fqr o az laalh tighi bdst
Ma par kahey asir grd bad
Zrbsh az koh gran joi Gushad
Mhrm o Show z ma begana Show
Khana viran bash-o-sahab Khana Show
Shikva Kam Kun az sphr grd grd
Zinda Show az suhbat Aan zinda mard
Suhbat az ilm ktabi khoshtr ast
Suhbat mardan hr Aadam Gir ast
Mard hr driai zhrf-o-bikran
Ab gir az Bahr-o-ni az naodan
Sinh ain mrdmi joshd cho degh
Pesh o koh gran yak toda reg
Roz slh Aan brg-o-Saaz anjuman
Hum cho bad frodin andar Chaman
Roz kin Aan mhrm taqdir khoish
Gor Khud mi kndd az shamsher khoish
Ai srt grdm griz az ma cho Teer
Daman o gir-o-bitabanh gir
Mi nroid tukhm Dil az ab-o-Gul
Bi ngahi az khdaondan Dil
Andar ain Aalam nirzi ba khsi
Ta niaoizi bdaman kisi
علامہ اقبال
علامہ محمد اقبال (9 نومبر 1877ء – 21 اپریل 1938ء) مفکرِ پاکستان، شاعرِ مشرق، حکیم الامت اور بیسویں صدی کے سب سے عظیم مسلم فلسفی اور شاعر تھے۔ آپ نے اردو اور فارسی زبان میں...
