در معنی اینکہ توسیع حیات ملیہ از تسخیر قوای نظام عالم است
That The Expansion Of Communal Life Depends Upon Controlling The Forces Of World Order
ایکہ با نادیدہ پیمان بستہ ئی
ہمچو سیل از قید ساحل رستہ ئی
چون نہال از خاک این گلزار خیز
دل بغائب بند و با حاضر ستیز
ہستی حاضر کند تفسیر غیب
می شود دیباچۂ تسخیر غیب
ما سوا از بہر تسخیر است و بس
سینۂ او عرضۂ تیر است و بس
از کن حق ما سوا شد آشکار
تا شود پیکان تو سندان گذار
رشتہ ئی باید گرہ اندر گرہ
تا شود لطف گشودن را فرہ
غنچہ ئی ؟ از خود چمن تعبیر کن
شبنمی ؟ خورشید را تسخیر کن
از تو می آید اگر کار شگرف
از دمی گرمی گداز این شیر برف
ہر کہ محسوسات را تسخیر کرد
عالمی از ذرہ ئے تعمیر کرد
آنکہ تیرش قدسیان را سینہ خست
اول آدم را سر فتراک بست
عقدۂ محسوس را اول گشود
ہمت از تسخیر موجود آزمود
کوہ و صحرا دشت و دریا بحر و بر
تختۂ تعلیم ارباب نظر
ای کہ از تأثیر افیون خفتہ ئی
عالم اسباب را دون گفتہ ئی
خیز و وا کن دیدۂ مخمور را
دون مخوان این عالم مجبور را
غایتش توسیع ذات مسلم است
امتحان ممکنات مسلم است
می زند شمشیر دوران بر تنت
تا ببینی ہست خون اندر تنت
سینہ را از سنگ زوری ریش کن
امتحان استخوان خویش کن
حق جہان را قسمت نیکان شمرد
جلوہ اش با دیدۂ مؤمن سپرد
کاروان را رہگذار است این جہان
نقد مؤمن را عیار است این جہان
گیر او را تا نہ او گیرد ترا
ہمچو می اندر سبو گیرد ترا
دلدل اندیشہ ات طوطی پر است
آنکہ گامش آسمان پہناور است
احتیاج زندگی میراندش
بر زمین گردون سپر گرداندش
تا ز تسخیر قوای این نظام
ذوفنونیہای تو گردد تمام
نایب حق در جہان آدم شود
بر عناصر حکم او محکم شود
تنگی ات پہنا پذیرد در جہان
کار تو اندام گیرد در جہان
خویش را بر پشت باد اسوار کن
یعنی این جمازہ را ماہار کن
دست رنگین کن ز خون کوہسار
جوی آب گوہر از دریا برآر
صد جہان در یک فضا پوشیدہ اند
مہر ہا در ذرہ ہا پوشیدہ اند
از شعاعش دیدہ کن نادیدہ را
وا نما اسرار نافہمیدہ را
تابش از خورشید عالم تاب گیر
برق طاق افروز از سیلاب گیر
ثابت و سیارہ گردون وطن
آن خداوندان اقوام کہن
اینہمہ ای خواجہ آغوش تو اند
پیش خیز و حلقہ در گوش تو اند
جستجو را محکم از تدبیر کن
انفس و آفاق را تسخیر کن
چشم خود بگشا و در اشیا نگر
نشہ زیر پردۂ صہبا نگر
تا نصیب از حکمت اشیا برد
ناتوان باج از توانایان خورد
صورت ہستی ز معنی سادہ نیست
این کہن ساز از نوا افتادہ نیست
برق آہنگ است ہشیارش زنند
خویش را چون زخمہ بر تارش زنند
تو کہ مقصود خطاب انظری
پس چرا این راہ چون کوران بری
قطرہ ئی کز خود فروزی محرم است
بادہ اندر تاک و بر گل شبنم است
چون بدریا در رود گوہر شود
جوہرش تابندہ چون اختر شود
چون صبا بر صورت گلہا متن
غوطہ اندر معنی گلزار زن
آنکہ بر اشیا کمند انداخت است
مرکب از برق و حرارت ساخت است
حرف چون طایر بہ پرواز آورد
نغمہ را بی زخمہ از ساز آورد
ای خرت لنگ از رہ دشوار زیست
غافل از ہنگامۂ پیکار زیست
ہمرہانت پی بہ منزل بردہ اند
لیلی معنی ز محمل بردہ اند
تو بصحرا مثل قیس آوارہ ئی
خستہ ئی واماندہ ئی بیچارہ ئی
علم اسما اعتبار آدم است
حکمت اشیا حصار آدم است
Aikh ba nadida Paiman basta i
Hmcho Sail az Qaid saahil Rasta i
Choon nhal az Khaak ain glzar khiz
Dil bghaeb Band-o-ba hazir stiz
Hasti hazir Kund tafsir ghib
Mi shod dibachh tskhir ghib
Ma soa az bhr tskhir ast-o-bas
Sinh o arzh Teer ast-o-bas
Az Kun Haq ma soa shd aashkar
Ta shod Paikan to sndan gzar
Rishta i baid grah andar grah
Ta shod lut̤f gshodn ra frh
Ghuncha i az Khud Chaman tabir Kun
Shbnmi khorshid ra tskhir Kun
Az to mi aaid Agar Kaar shgrf
Az dmi garmi gdaz ain sher barf
Har ke mhsosat ra tskhir krd
Aalmi az zarra e Tameer krd
Aankh tirsh qdsian ra sina khst
Avval Aadam ra sar ftrak bst
Aqdh Mehsoos ra avval gshod
Himmat az tskhir maujud aazmod
Koh-o-Sehra dasht-o-Darya Bahr-o-br
Tkhth taleem arbab Nazar
Ai ke az tsir afyun khfth i
Aalam sabab ra don gfth i
Khiz-o-Wa Kun didh mkhmor ra
Don mkhoan ain Aalam majbur ra
Ghaitsh tosia zat muslim ast
Imtihan mmknat muslim ast
Mi znd shamsher doran br tnt
Ta bbini hst khoon andar tnt
Sina ra az sang zori rish Kun
Imtihan ustukhwan khoish Kun
Haq Jahan ra qismat nikan shmrd
Jalwa ash ba didh mmn sprd
Karoan ra rhgzar ast ain Jahan
Nqd mmn ra ayar ast ain Jahan
Gir o ra ta na o gird tra
Hmcho mi andar sbo gird tra
Dldl andesha at Toti par ast
Aankh gamsh Aasman Pahnawar ast
Ihtiyaj Zindagi mirandsh
Br Zameen grdon spr grdandsh
Ta z tskhir qoai ain Nizam
Zofnonihai to grdd Tamaam
Naib Haq Dar Jahan Aadam shod
Br anasr Hukm o mhkm shod
Tngi at Pahna pzird Dar Jahan
Kaar to andam gird Dar Jahan
Khoish ra br pusht bad asoar Kun
Yaani ain jmazh ra mahar Kun
Dast Rangeen Kun z khoon kohsar
Joi ab gohr az Darya braar
Sad Jahan Dar yak faza Poshida and
Mahr ha Dar zarra ha Poshida and
Az shaaash didh Kun nadida ra
Wa nma asrar nafhmidh ra
Tabish az khorshid Aalam tab gir
Barq taq afroz az sailaab gir
Saabit-o-sayyara grdon vatan
Aan khdaondan aqvam khn
Ainhmh ai Khwaja aġosh to and
Pesh khiz-o-halqa Dar gosh to and
Justuju ra mhkm az tdbir Kun
Anfs-o-aafaq ra tskhir Kun
Chashm Khud bgsha-o-Dar ashia nagar
Nasha zir prdh shba nagar
Ta nasib az Hikmat ashia brd
Natoan baj az toanaian khord
Surat Hasti z mani saada nist
Ain khn Saaz az noa aftadh nist
Barq ahaṅg ast hshiarsh znnd
Khoish ra Choon zkhmh br tarsh znnd
To ke maqsud khtab anzri
Ps Chura ain Raah Choon koran Bari
Qatra i kz Khud frozi mhrm ast
Badh andar tak-o-br Gul shabnam ast
Choon bdria Dar rud gohr shod
Johrsh tabanda Choon akhtar shod
Choon Saba br surat glha Matan
Ġota andar mani glzar zan
Aankh br ashia kmnd andakht ast
Mrkb az barq-o-hararat sakht ast
Harf Choon tair bah Parwaaz aaord
Naghma ra bi zkhmh az Saaz aaord
Ai khrt liṅg az rh dshoar Zeest
Ghafl az hngamh Paikar Zeest
Hmrhant Pi bah Manzil brdh and
Laila mani z mhml brdh and
To bshra Misal qis avara i
Khasta i oamandh i bicharh i
Ilm asma iʻtibar Aadam ast
Hikmat ashia hsar Aadam ast
علامہ اقبال
علامہ محمد اقبال (9 نومبر 1877ء – 21 اپریل 1938ء) مفکرِ پاکستان، شاعرِ مشرق، حکیم الامت اور بیسویں صدی کے سب سے عظیم مسلم فلسفی اور شاعر تھے۔ آپ نے اردو اور فارسی زبان میں...
