در بیان اینکہ اصل نظام عالم از خودی است
Showing That The System Of The Universe
پیکر ھستی ز ثار خودی است
ہر چہ می بینی ز اسرار خودی است
خویشتن را چون خودی بیدار کرد
شکارا عالم پندار کرد
صد جہان پوشیدہ اندر ذات او
غیر او پیداست از اثبات او
در جہان تخم خصومت کاشت است
خویشتن را غیر خود پنداشت است
سازد از خود پیکر اغیار را
تا فزاید لذت پیکار را
میکشد از قوت بازوی خویش
تا شود گاہ از نیروی خویش
خود فریبی ہای او عین حیات
ہمچو گل از خون وضو عین حیات
بہر یک گل خون صد گلشن کند
از پی یک نغمہ صد شیون کند
یک فلک را صد ہلال وردہ است
بہر حرفی صد مقال وردہ است
عذر این اسراف و این سنگین دلی
خلق و تکمیل جمال معنوی
حسن شیرین عذر درد کوہکن
نافہ ئے عذر صد ہوی ختن
سوز پیہم قسمت پروانہ ہا
شمع عذر محنت پروانہ ہا
خامہ ی او نقش صد امروز بست
تا بیارد صبح فردائی بدست
شعلہ ہای او صد ابراہیم سوخت
تا چراغ یک محمد بر فروخت
می شود از بہر اغراض عمل
عامل و معمول و اسباب و علل
خیزد ، انگیزد ، پرد ، تابد ، رمد
سوزد ، افروزد ، کشد ، میرد ، دمد
وسعت ایام جولانگاہ او
سمان موجی ز گرد راہ او
گل بجیب فاق از گلکاریش
شب ز خوابش ، روز از بیداریش
شعلہ ی خود در شرر تقسیم کرد
جز پرستی عقل را تعلیم کرد
خود شکن گردید و اجزا فرید
اندکے شفت و صحرا فرید
باز از شفتگی بیزار شد
وز بہم پیوستگی کہسار شد
وانمودن خویش را خوی خودی است
خفتہ در ہر ذرہ نیروی خودی است
قوت خاموش و بیتاب عمل
از عمل پابند اسباب عمل
چون حیات عالم از زور خودی است
پس بقدر استواری زندگی است
قطرہ چون حرف خودی ازبر کند
ہستنی بے مایہ را گوہر کند
بادہ از ضعف خودی بی پیکر است
پیکرش منت پذیر ساغر است
گرچہ پیکر می پذیرد جام مے
گردش از ما وام گیرد جام می
کوہ چون از خود رود صحرا شود
شکوہ سنج جوشش دریا شود
موج تا موج است در غوش بحر
می کند خود را سوار دوش بحر
حلقہ ئے زد نور تا گردید چشم
از تلاش جلوہ ہا جنبید چشم
سبزہ چون تاب دمید از خویش یافت
ہمت او سینہ ی گلشن شکافت
شمع ہم خود را بخود زنجیر کرد
خویش را از ذرہ ہا تعمیر کرد
خود گدازی پیشہ کرد از خود رمید
ہم چو اشک خر ز چشم خود چکید
گر بفطرت پختہ تر بودے نگین
از جراحت ہا بیاسودی نگین
می شود سرمایہ دار نام غیر
دوش او مجروح بار نام غیر
چون زمین بر ہستی خود محکم است
ماہ پابند طواف پیہم است
ہستی مہر از زمین محکم تر است
پس زمین مسحور چشم خاور است
جنبش از مژگان برد شان چنار
مایہ دار از سطوت او کوہسار
تار و پود کسوت او تش است
اصل او یک دانہ ی گردن کش است
چون خودی رد بہم نیروی زیست
می گشاید قلزمی از جوی زیست
Paikar hsti z sar khodi ast
Har chh mi bini z asrar khodi ast
Khoishtn ra Choon khodi baidar krd
Shkara Aalam pndar krd
Sad Jahan Poshida andar zat o
Ghair o pidast az isbat o
Dar Jahan tukhm khsomt kasht ast
Khoishtn ra Ghair Khud pndasht ast
Sazd az Khud Paikar Aghyaar ra
Ta fzaid lazzat Paikar ra
Mikshd az quwat bazoi khoish
Ta shod gah az niroi khoish
Khud fribi hai o ain Hayaat
Hmcho Gul az khoon vazu ain Hayaat
Bhr yak Gul khoon sad Gulshan Kund
Az Pi yak naghma sad shion Kund
Yak Falak ra sad hilal ordh ast
Bhr hrfi sad mqal ordh ast
Azr ain israf-o-ain sangeen Dili
Khalq-o-takmil Jamal manavi
Husn shirin azr Dard kohkn
Nafh e azr sad Hui khtn
Soz Paiham qismat Parwana ha
Shama azr mihnat Parwana ha
Khamah i o nqsh sad imroz bst
Ta biard Subh frdaei bdst
Shula hai o sad ibrahim sokht
Ta Charagh yak Muhammad br Farokht
Mi shod az bhr aghraz Amal
Aaml-o-Maamool-o-sabab-o-all
Khizd angizd prd tabd rmd
Sozd afrozd kshd mird dmd
Vusat iyyam jolangah o
Saman Mauji z grd Raah o
Gul bjib faq az glkarish
Shab z khoabsh Roz az bidarish
Shula i Khud Dar shrr Taqseem krd
Jz prsti aql ra taleem krd
Khud shkn grdid-o-ajza Fareed
Andkey shft-o-Sehra Fareed
Baz az shftgi bezaar shd
Oz bhm Paivastagi khsar shd
Oanmodn khoish ra khoi khodi ast
Khfth Dar Har zarra niroi khodi ast
Quwat Khamosh-o-bitab Amal
Az Amal paband sabab Amal
Choon Hayaat Aalam az zor khodi ast
Ps bqdr Ustuwari Zindagi ast
Qatra Choon harf khodi azbr Kund
Hstni be maih ra gohr Kund
Badh az zaf khodi bi Paikar ast
Pikrsh mnt pazir saghr ast
Grchh Paikar mi pzird Jaam Mae
Gardish az ma oam gird Jaam mi
Koh Choon az Khud rud Sehra shod
Shikva snj joshsh Darya shod
Mauj ta mauj ast Dar ghosh Bahr
Mi Kund Khud ra savar dosh Bahr
Halqa e zd Noor ta grdid Chashm
Az Talaash Jalwa ha jnbid Chashm
Sbzh Choon tab dmid az khoish iaft
Himmat o sina i Gulshan shkaft
Shama Hum Khud ra bkhod zanjir krd
Khoish ra az zarra ha Tameer krd
Khud gdazi Pesha krd az Khud rmid
Hum cho Ashk khr z Chashm Khud chkid
Gir bftrt pukhta tr bodey ngin
Az jarahat ha biasodi ngin
Mi shod sarmaya Daar Naam Ghair
Dosh o mjroh Baar Naam Ghair
Choon Zameen br Hasti Khud mhkm ast
Maah paband toaf Paiham ast
Hasti mahr az Zameen mhkm tr ast
Ps Zameen mshor Chashm khaor ast
Jnbsh az mzhgan brd shan Chinar
Maih Daar az stot o kohsar
Taar-o-pod ksot o tsh ast
Asal o yak daana i gardan ksh ast
Choon khodi radd bhm niroi Zeest
Mi gshaid qlzmi az joi Zeest
علامہ اقبال
علامہ محمد اقبال (9 نومبر 1877ء – 21 اپریل 1938ء) مفکرِ پاکستان، شاعرِ مشرق، حکیم الامت اور بیسویں صدی کے سب سے عظیم مسلم فلسفی اور شاعر تھے۔ آپ نے اردو اور فارسی زبان میں...
