اندر ز میر نجات نقشبند المعروف بہ بابای صحرائی کہ برای مسلمانان ہندوستان رقم فرمودہ است
Precepts Written For The Muslims Of India By Mir Najat Nakshband, Who Is Generally Known As Baba Sahrai’s
ای کہ مثل گل ز گل بالیدہ ئی
تو ھم از بطن خودی زائیدہ ئی
از خودی مگذر بقا انجام باش
قطرہ ئی می باش و بحر آشام باش
تو کہ از نور خودی تابندہ ئے
گر خودی محکم کنی پایندہ ئی
سود در جیب ہمین سوداستی
خواجگی از حفظ این کالاستی
ہستی و از نیستی ترسیدہ ئی
ای سرت گردم غلط فہمیدہ ئی
چون خبر دارم ز ساز زندگی
با تو گویم چیست راز زندگی
غوطہ در خود صورت گوہر زدن
پس ز خلوت گاہ خود سر بر زدن
زیر خاکستر شرار اندوختن
شعلہ گردیدن نظرہا سوختن
خانہ سوز محنت چل سالہ شو
طوف خود کن شعلہ ی جوالہ شو
زندگی از طوف دیگر رستن است
خویش را بیت الحرم دانستن است
پر زن و از جذب خاک آزاد باش
ہمچو طایر ایمن از افتاد باش
تو اگر طایر نہ ئی ای ہوشمند
بر سر غار آشیان خود مبند
ای کہ باشی در پی کسب علوم
با تو می گویم پیام پیر روم
’’علم را بر تن زنی مارے بود
علم را بر دل زنی یارے بود‘‘
آگہی از قصہ ی آخوند روم
آنکہ داد اندر حلب درس علوم
پای در زنجیر توجیہات عقل
کشتیش طوفانی ’’ظلمات‘‘ عقل
موسی بیگانہ ی سینای عشق
بیخبر از عشق و از سودای عشق
از تشکک گفت و از اشراق گفت
وز حکم صد گوہر تابندہ سفت
عقدہ ہای قول مشائین گشود
نور فکرش ہر خفی را وانمود
گرد و پیشش بود انبار کتب
بر لب او شرح اسرار کتب
پیر تبریزی ز ارشاد کمال
جست راہ مکتب ملا جلال
گفت این غوغا و قیل و قال چیست
این قیاس و وہم و استدلال چیست
مولوی فرمود نادان لب ببند
بر مقالات خردمندان مخند
پای خویش از مکتبم بیرون گذار
قیل و قال است این ترا با وی چہ کار
قال ما از فہم تو بالاتر است
شیشہ ی ادراک را روشنگر است
سوز شمس از گفتہ ی ملا فزود
آتشی از جان تبریزی گشود
بر زمین برق نگاہ او فتاد
خاک از سوز دم او شعلہ زاد
آتش دل خرمن ادراک سوخت
دفتر آن فلسفی را پاک سوخت
مولوی بیگانہ از اعجاز عشق
ناشناس نغمہ ہای ساز عشق
گفت این آتش چسان افروختی
دفتر ارباب حکمت سوختی
گفت شیخ ای مسلم زنار دار
ذوق و حال است این ترا با وی چہ کار
حال ما از فکر تو بالاتر است
شعلہ ی ما کیمیای احمر است
ساختی از برف حکمت ساز و برگ
از سحاب فکر تو بارد تگرگ
آتشی افروز از خاشاک خویش
شعلہ ئی تعمیر کن از خاک خویش
علم مسلم کامل از سوز دل است
معنی اسلام ترک آفل است
چون ز بند آفل ابراہیم رست
در میان شعلہ ہا نیکو نشست
علم حق را در قفا انداختی
بہر نانی نقد دین در باختی
گرم رو در جستجوی سرمہ ئی
واقف از چشم سیاہ خود نہ ئی
آب حیوان از دم خنجر طلب
از دہان اژدہا کوثر طلب
سنگ اسود از در بتخانہ خواہ
نافہ ی مشک از سگ دیوانہ خواہ
سوز عشق از دانش حاضر مجوی
کیف حق از جام این کافر مجوی
مدتی محو تک و دو بودہ ام
رازدان دانش نو بودہ ام
باغبانان امتحانم کردہ اند
محرم این گلستانم کردہ اند
گلستانی لالہ زار عبرتی
چون گل کاغذ سراب نکہتی
تا ز بند این گلستان رستہ ام
آشیان بر شاخ طوبی بستہ ام
دانش حاضر حجاب اکبر است
بت پرست و بت فروش و بتگر است
پا بزندان مظاہر بستہ ئی
از حدود حس برون نا جستہ ئی
در صراط زندگی از پا فتاد
بر گلوی خویشتن خنجر نہاد
آتشی دارد مثال لالہ سرد
شعلہ ئی دارد مثال ژالہ سرد
فطرتش از سوز عشق آزاد ماند
در جہان جستجو ناشاد ماند
عشق افلاطون علت ہای عقل
بہ شود از نشترش سودای عقل
جملہ عالم ساجد و مسجود عشق
سومنات عقل را محمود عشق
این می دیرینہ در میناش نیست
شور ’’یارب‘‘ ، قسمت شبہاش نیست
قیمت شمشاد خود نشناختی
سرو دیگر را بلند انداختی
مثل نے خود را ز خود کردی تہی
بر نوای دیگران دل می نہی
ای گدای ریزہ ئی از خوان غیر
جنس خود می جوئی از دکان غیر
بزم مسلم از چراغ غیر سوخت
مسجد او از شرار دیر سوخت
از سواد کعبہ چون آہو رمید
ناوک صیاد پہلویش درید
شد پریشان برگ گل چون بوی خویش
ای ز خود رم کردہ باز آ سوی خویش
ای امین حکمت ام الکتاب
وحدت گمگشتہ ی خود بازیاب
ما کہ دربان حصار ملتیم
کافر از ترک شعار ملتیم
ساقی دیرینہ را ساغر شکست
بزم رندان حجازی بر شکست
کعبہ آباد است از اصنام ما
خندہ زن کفر است بر اسلام ما
شیخ در عشق بتان اسلام باخت
رشتہ ی تسبیح از زنار ساخت
پیر ہا پیر از بیاض مو شدند
سخرہ بہر کودکان کو شدند
دل ز نقش لاالہ بیگانہ ئی
از صنم ہای ہوس بتخانہ ئی
می شود ھر مو درازی خرقہ پوش
آہ ازین سوداگران دین فروش
با مریدان روز و شب اندر سفر
از ضرورت ہای ملت بی خبر
دیدہ ہا بی نور مثل نرگس اند
سینہ ہا از دولت دل مفلس اند
واعظان ہم صوفیان منصب پرست
اعتبار ملت بیضا شکست
واعظ ما چشم بر بتخانہ دوخت
مفتی دین مبین فتوی فروخت
چیست یاران بعد ازین تدبیر ما
رخ سوی میخانہ دارد پیر ما
Ai ke Misal Gul z Gul balidh i
To hm az btn khodi zaidh i
Az khodi mgzr baqa anjam bash
Qatra i mi bash-o-Bahr aasham bash
To ke az Noor khodi tabanda e
Gir khodi mhkm kni paindh i
Sod Dar jeb hmin sodasti
Khoajgi az hfz ain kalasti
Hasti-o-az nisti trsidh i
Ai srt grdm Ghalat fhmidh i
Choon khabar darm z Saaz Zindagi
Ba to goim chist raaz Zindagi
Ġota Dar Khud surat gohr zdn
Ps z khlot gah Khud sar br zdn
Zir khakstr shrar andokhtn
Shula grdidn nzrha sokhtn
Khana soz mihnat chal salh Show
Toof Khud Kun shula i joalh Show
Zindagi az toof Digar rstn ast
Khoish ra bait alhrm danstn ast
Par zan-o-az jazb Khaak azaad bash
Hmcho tair aimn az aftad bash
To Agar tair na i ai hoshmnd
Br sar ġar aashian Khud mbnd
Ai ke bashi Dar Pi ksb ulum
Ba to mi goim Payam Peer rum
Ilm ra br tan Zani marey bod
Ilm ra br Dil Zani iare bod
Aaghi az qissa i aakhond rum
Aankh dad andar halab dars ulum
Pai Dar zanjir tojihat aql
Kshtish tofani zlmat aql
Musa begana i sinai Ishq
Bikhbr az Ishq-o-az sodai Ishq
Az tshkk gft-o-az Ishraaq gft
Oz Hukm sad gohr tabanda sft
Aqdh hai qaul mshain gshod
Noor fkrsh Har khfi ra oanmod
Grd-o-pishsh bod ambar ktb
Br Lab o shrh asrar ktb
Peer tbrizi z irshad Kamal
Jast Raah maktab mila jlal
Gft ain Ghogha-o-qil-o-qal chist
Ain qias-o-vahm-o-istedlal chist
Moloi frmod nadaan Lab bbnd
Br mqalat khrdmndan mkhnd
Pai khoish az mktbm biron gzar
Qil-o-qal ast ain tra ba oi chh Kaar
Qal ma az Fahm to balatr ast
Sheesha i idrak ra roshngr ast
Soz shams az gfth i mila fzod
Aatshi az jaan tbrizi gshod
Br Zameen barq Nigah o ftad
Khaak az soz dam o shula zad
Atash Dil khrmn idrak sokht
Daftar Aan flsfi ra pak sokht
Moloi begana az aajaz Ishq
Nashnas naghma hai Saaz Ishq
Gft ain atash chsan afrokhti
Daftar arbab Hikmat sokhti
Gft shekh ai muslim znar Daar
Zavq-o-haal ast ain tra ba oi chh Kaar
Haal ma az fikr to balatr ast
Shula i ma kimiai ahmr ast
Sakhti az barf Hikmat Saaz-o-brg
Az shab fikr to bard tgrg
Aatshi afroz az khashak khoish
Shula i Tameer Kun az Khaak khoish
Ilm muslim kamil az soz Dil ast
Mani islam turk aafl ast
Choon z Band aafl ibrahim rst
Dar mian shula ha niko Nishast
Ilm Haq ra Dar qfa andakhti
Bhr nani nqd din Dar bakhti
Garam ro Dar jstjoi surma i
Vaqif az Chashm Siyah Khud na i
Ab haivan az dam khanjar Talab
Az dahan aźdaha kausar Talab
Sang asvad az Dar btkhanh khvah
Nafh i Mushk az sag Deewana khvah
Soz Ishq az danish hazir mjoi
Kif Haq az Jaam ain kafir mjoi
Mdti mho tak-o-do bodh am
Razdan danish Nau bodh am
Baghbanan amthanm krdh and
Mhrm ain glstanm krdh and
Glstani lala Zar abrti
Choon Gul Kaghaz sarab nkhti
Ta z Band ain Gulistan Rasta am
Aashian br Shaakh tuba basta am
Danish hazir hjab Akbar ast
But Parast-o-But frosh-o-btgr ast
Paa bzndan mzahr basta i
Az hudud hs bron Na jsth i
Dar srat Zindagi az paa ftad
Br gloi khoishtn khanjar nihad
Aatshi dard misaal lala Sard
Shula i dard misaal źala Sard
Ftrtsh az soz Ishq azaad mand
Dar Jahan justuju nashad mand
Ishq aflatun alt hai aql
Bah shod az nshtrsh sodai aql
Jumla Aalam sajd-o-msjod Ishq
Somnat aql ra mhmod Ishq
Ain mi dirinh Dar minash nist
Shor iarb qismat shbhash nist
Qeemat shmshad Khud nshnakhti
Sro Digar ra Buland andakhti
Misal Ne Khud ra z Khud krdi thi
Br noai digran Dil mi nhi
Ai gdai rizh i az Khan Ghair
Jns Khud mi joi az Dukan Ghair
Bzm muslim az Charagh Ghair sokht
Masjid o az shrar dir sokht
Az svad Kaaba Choon ahu rmid
Naok Sayyad phloish drid
Shd pareshan brg Gul Choon boi khoish
Ai z Khud rm krdh baz aa soi khoish
Ai amin Hikmat am alktab
Ohdt gmgshth i Khud baziab
Ma ke drban hsar mltim
Kafir az turk shiar mltim
Saaqi dirinh ra saghr shikast
Bzm rndan hjazi br shikast
Kaaba Aabad ast az asnam ma
Khndh zan kfr ast br islam ma
Shekh Dar Ishq btan islam bakht
Rishta i Tasbeeh az znar sakht
Peer ha Peer az bayaz Moo shdnd
Skhrh bhr kodkan ko shdnd
Dil z nqsh laalh begana i
Az Sanam hai havas btkhanh i
Mi shod hr Moo drazi khrqh Posh
Aah azin sodagran din frosh
Ba mridan Roz-o-Shab andar Safar
Az Zarurat hai mlt bi khabar
Didh ha bi Noor Misal nargis and
Sina ha az daulat Dil mfls and
Oaazan Hum sofian Mansab Parast
Iʻtibar mlt baiza shikast
Oaaz ma Chashm br btkhanh dokht
Mufti din mbin ftoi Farokht
Chist iaran baad azin tdbir ma
Rukh soi maikhana dard Peer ma
علامہ اقبال
علامہ محمد اقبال (9 نومبر 1877ء – 21 اپریل 1938ء) مفکرِ پاکستان، شاعرِ مشرق، حکیم الامت اور بیسویں صدی کے سب سے عظیم مسلم فلسفی اور شاعر تھے۔ آپ نے اردو اور فارسی زبان میں...
