نخست از فکر خویشم در تحیر
First Of All I Am Perplexed About My Thought
سؤال اول
نخست از فکر خویشم در تحیر
چہ چیز است آنکہ گویندش تفکر
کدامین فکر ما را شرط راہ است
چرا گہ طاعت و گاہی گناہ است
جواب
درون سینۂ آدم چہ نور است
چہ نور است این کہ غیب او حضور است
من او را ثابت سیار دیدم
من او را نور دیدم نار دیدم
گہی نازش ز برہان و دلیل است
گہی نورش ز جان جبرئیل است
چہ نوری جان فروزی سینہ تابی
نیرزد با شعاعش آفتابی
بخاک آلودہ و پاک از مکان است
بہ بند روز و شب پاک از زمان است
شمار روزگارش از نفس نیست
چنین جویندہ و یابندہ کس نیست
گہی واماندہ و ساحل مقامش
گہی دریای بی پایان بجامش
ہمین دریا ہمین چوب کلیم است
کہ از وی سینہ دریا دو نیم است
غزالی مرغزارش آسمانی
خورد آبی ز جوی کہکشانی
زمین و آسمان او را مقامی
میان کاروان تنھا خرامی
ز احوالش جہان ظلمت و نور
صدای صور و مرگ و جنت و حور
ازو ابلیس و آدم را نمودی
ازو ابلیس و آدم را گشودی
نگہ از جلوۂ او ناشکیب است
تجلی ہای او یزدان فریب است
بہ چشمی خلوت خود را ببیند
بہ چشمی جلوت خود را ببیند
اگر یک چشم بر بندد گناہی است
اگر با ہر دو بیند شرط راہی است
ز جوی خویش بحری آفریند
گہر گردد بہ قعر خود نشیند
ہمان دم صورت دیگر پذیرد
شود غواص و خود را باز گیرد
درو ہنگامہ ہای بی خروش است
درو رنگ و صدا بی چشم و گوش است
درون شیشۂ او روزگار است
ولی بر ما بتدریج آشکار است
حیات از وی بر اندازد کمندی
شود صیاد ہر پست و بلندی
ازو خود را بہ بند خود در آرد
گلوی ماسوا را ہم فشارد
دو عالم می شود روزی شکارش
فتد اندر کمند تابدارش
اگر این ھر دو عالم را بگیری
ہمہ آفاق میرد ، تو نمیری
منہ پا در بیابان طلب سست
نخستین گیر آن عالم کہ در تست
اگر زیری ز خود گیری زبر شو
خدا خواہی بخود نزدیک تر شو
بہ تسخیر خود افتادی اگر طاق
ترا آسان شود تسخیر آفاق
خنک روزی کہ گیری این جہان را
شکافی سینہ نہ آسمان را
گذارد ماہ پیش تو سجودی
برو پیچی کمند از موج دودی
درین دیر کہن آزاد باشے
بتان را بر مراد خود تراشی
بکف بردن جہان چار سو را
مقام نور و صوت و رنگ و بو را
فزونش کم کم او بیش کردن
دگرگون بر مراد خویش کردن
بہ رنج و راحت او دل نبستن
طلسم نہ سپہر او شکستن
فرورفتن چو پیکان در ضمیرش
ندادن گندم خود با شعیرش
شکوہ خسروی این است این است
ہمین ملک است کو توام بدین است
Soal avval
Nukhust az fikr khoishm Dar thir
Chh ciz ast aankh goindsh tfkr
Kdamin fikr ma ra shart Raah ast
Chura gh taat-o-gahi gunah ast
Jawaab
Dron sinh Aadam chh Noor ast
Chh Noor ast ain ke ghib o huẓur ast
Man o ra Saabit siar didm
Man o ra Noor didm nar didm
Ghi nazsh z brhan-o-dlil ast
Ghi norsh z jaan jbril ast
Chh nori jaan frozi sina tabi
Nirzd ba shaaash Aaftabi
Bkhak aludah-o-pak az makan ast
Bah Band Roz-o-Shab pak az zman ast
Shumar rozgarsh az nfs nist
Chnin joindh-o-iabndh Kis nist
Ghi oamandh-o-saahil mqamsh
Ghi driai bi paian bjamsh
Hmin Darya hmin chob klim ast
Ke az oi sina Darya do niyam ast
Ghzali mrghzarsh asmani
Khord abi z joi khkshani
Zameen-o-Aasman o ra maqami
Mian karoan tnha khrami
Z ahoalsh Jahan zlmt-o-Noor
Sdai sor-o-marg-o-jannat-o-hur
Azo iblis-o-Aadam ra nmodi
Azo iblis-o-Aadam ra gshodi
Ngh az jloh o nashkib ast
Tjli hai o yazdan fareb ast
Bah Chashmi khlot Khud ra bbind
Bah Chashmi jlot Khud ra bbind
Agar yak Chashm br bndd gnahi ast
Agar ba Har do bind shart rahi ast
Z joi khoish bhri aafrind
Ghr grdd bah qar Khud nshind
Hman dam surat Digar pzird
Shod ghoas-o-Khud ra baz gird
Dro hngamh hai bi khrosh ast
Dro rang-o-sada bi Chashm-o-gosh ast
Dron shishh o rozgar ast
Wali br ma Batadreej aashkar ast
Hayaat az oi br andazd kmndi
Shod Sayyad Har pst-o-blndi
Azo Khud ra bah Band Khud Dar aard
Gloi Masiva ra Hum fshard
Do Aalam mi shod rozi shkarsh
Ftd andar kmnd tabdarsh
Agar ain hr do Aalam ra bgiri
Hmh aafaq mird to nmiri
Munh paa Dar bayaban Talab Sust
Nukhustin gir Aan Aalam ke Dar tst
Agar ziri z Khud giri zabar Show
Khuda khoahi bkhod nazdik tr Show
Bah tskhir Khud aftadi Agar taq
Tra asan shod tskhir aafaq
Khnk rozi ke giri ain Jahan ra
Shkafi sina na Aasman ra
Gzard Maah Pesh to sjodi
Bro Pechi kmnd az mauj dodi
Drin dir khn azaad bashey
Btan ra br murad Khud trashi
Bkf brdn Jahan Chaar Sau ra
Mqam Noor-o-sot-o-rang-o-Boo ra
Fzonsh Kam Kam o besh Kardan
Dgrgon br murad khoish Kardan
Bah Ranj-o-rahat o Dil nbstn
Tlsm na sphr o shkstn
Frorftn cho Paikan Dar zmirsh
Ndadn gandum Khud ba shairsh
Shikva khsroi ain ast ain ast
Hmin Mulk ast ko toam badin ast
علامہ اقبال
علامہ محمد اقبال (9 نومبر 1877ء – 21 اپریل 1938ء) مفکرِ پاکستان، شاعرِ مشرق، حکیم الامت اور بیسویں صدی کے سب سے عظیم مسلم فلسفی اور شاعر تھے۔ آپ نے اردو اور فارسی زبان میں...
