پیغام افغانی با ملت روسیہ
Afghani’s Message to The Russian People
منزل و مقصود قرآن دیگر است
رسم و آئین مسلمان دیگر است
در دل او آتش سوزندہ نیست
مصطفی در سینہ او زندہ نیست
بندہ مؤمن ز قرآن بر نخورد
در ایاغ او نہ می دیدم نہ درد
خود طلسم قیصر و کسری شکست
خود سر تخت ملوکیت نشست
تا نہال سلطنت قوت گرفت
دین او نقش از ملوکیت گرفت
از ملوکیت نگہ گردد دگر
عقل و ہوش و رسم و رہ گردد دگر
تو کہ طرح دیگری انداختی
دل ز دستور کہن پرداختی
ہمچو ما اسلامیان اندر جہان
قیصریت را شکستی استخوان
تا بر افروزی چراغی در ضمیر
عبرتی از سر گذشت ما بگیر
پای خود محکم گذار اندر نبرد
گرد این لات و ہبل دیگر مگرد
ملتی می خواہد این دنیای پیر
آنکہ باشد ہم بشیر و ہم نذیر
باز می آئی سوی اقوام شرق
بستہ ایام تو با ایام شرق
تو بجان افکندہ ئی سوزی دگر
در ضمیر تو شب و روزی دگر
کہنہ شد افرنگ را آئین و دین
سوی آن دیر کہن دیگر مبین
کردہ ئے کار خداوندان تمام
بگذر از لا جانب الا خرام
در گذر از لا اگر جویندہ ئی
تا رہ اثبات گیری زندہ ئی
ای کہ می خواہی نظام عالمی
جستہ ئی او را اساس محکمی؟
داستان کہنہ شستی باب باب
فکر را روشن کن از ام الکتاب
با سیہ فامان ید بیضا کہ داد
مژدۂ لا قیصر و کسری کہ داد
در گذر از جلوہ ہای رنگ رنگ
خویش را دریاب از ترک فرنگ
گر ز مکر غربیان باشی خبیر
روبہی بگذار و شیری پیشہ گیر
چیست روباہی تلاش ساز و برگ
شیر مولا جوید آزادی و مرگ
جز بہ قرآن ضیغمی روباہی است
فقر قرآن اصل شاہنشاہی است
فقر قرآن اختلاط ذکر و فکر
فکر را کامل ندیدم جز بہ ذکر
ذکر ذوق و شوق را دادن ادب
کار جان است این ، کار کام و لب
خیزد از وی شعلہ ہای سینہ سوز
با مزاج تو نمی سازد ہنوز
ای شہید شاہد رعنای فکر
با تو گویم از تجلی ہای فکر
چیست قرآن ؟ خواجہ را پیغام مرگ
دستگیر بندۂ بی ساز و برگ
ہیچ خیر از مردک زرکش مجو،
’’لن تنالوا البر حتی تنفقوا‘‘
از ربا آخر چہ می زاید فتن
کش نداند لذت قرض حسن
از ربا جان تیرہ دل چون خشت و سنگ
آدمی درندہ بی دندان و چنگ
رزق خود را از زمین بردن رواست
این متاع بندہ و ملک خداست
بندۂ مؤمن امین ، حق مالک است
غیر حق ہر شی کہ بینی ہالک است
رایت حق از ملوک آمد نگون
قریہ ہا از دخل شان خوار و زبون
آب و نان ماست از یک مائدہ
دودۂ آدم ’’کنفس واحدہ‘‘
نقش قرآن تا درین عالم نشست
نقشہای کاہن و پایا شکست
فاش گویم آنچہ در دل مضمر است
این کتابی نیست چیزی دیگر است
چون بجان در رفت جان دیگر شود
جان چو دیگر شد جہان دیگر شود
مثل حق پنہان و ہم پیداست این
زندہ و پایندہ و گویاست این
اندرو تقدیر ہای غرب و شرق
سرعت اندیشہ پیدا کن چو برق
با مسلمان گفت جان بر کف بنہ
ہر چہ از حاجت فزون داری بدہ
آفریدی شرع و آئینی دگر
اندکی با نور قرآنش نگر
از بم و زیر حیات آگہ شوی
ہم ز تقدیر حیات آگہ شوی
محفل ما بی می و بی ساقی است
ساز قرآن را نواہا باقی است
زخمۂ ما بی اثر افتد اگر
آسمان دارد ھزاران زخمہ ور
ذکر حق از امتان آمد غنی
از زمان و از مکان آمد غنی
ذکر حق از ذکر ہر ذاکر جداست
احتیاج روم و شام او را کجاست
حق اگر از پیش ما برداردش
پیش قومی دیگری بگذاردش
از مسلمان دیدہ ام تقلید و ظن
ہر زمان جانم بلرزد در بدن
ترسم از روزی کہ محرومش کنند
آتش خود بر دل دیگر زنند
پیر رومی بہ زندہ رود می گوید کہ شعری بیار
پیر رومی آن سراپا جذب و درد
این سخن دانم کہ با جانش چہ کرد
از درون آہی جگر دوزی کشید
اشک او رنگین تر از خون شہید
آنکہ تیرش جز دل مردان نسفت
سوی افغانی نگاہی کرد و گفت
’’دل بخون مثل شفق باید زدن
دست در فتراک حق باید زدن
جان ز امید است چون جوئی روان
ترک امید است مرگ جاودان‘‘
باز در من دید و گفت ای زندہ رود
با دو بیتی آتش افکن در وجود
ناقۂ ما خستہ و محمل گران
تلخ تر باید نوای ساربان
امتحان پاک مردان از بلاست
تشنگان را تشنہ تر کردن رواست
در گذر مثل کلیم از رود نیل
سوی آتش گام زن مثل خلیل
نغمۂ مردی کہ دارد بوی دوست
ملتی را میبرد تا کوی دوست
Manzil-o-maqsud Quran Digar ast
Rasm-o-aaein musalman Digar ast
Dar Dil o atash sozndh nist
Mustafa Dar sina o zinda nist
Banda mmn z Quran br nkhord
Dar aiagh o na mi didm na Dard
Khud tlsm qisr-o-ksri shikast
Khud sar takht mlokit Nishast
Ta nhal saltanat quwat grft
Din o nqsh az mlokit grft
Az mlokit ngh grdd dgr
Aql-o-hosh-o-rasm-o-rh grdd dgr
To ke tara digri andakhti
Dil z dastur khn prdakhti
Hmcho ma aslamian andar Jahan
Qisrit ra shksti ustukhwan
Ta br afrozi Charaghi Dar zamir
Abrti az sar gzsht ma bgir
Pai Khud mhkm gzar andar nbrd
Grd ain lat-o-hbl Digar mgrd
Milti mi khoahd ain dniai Peer
Aankh bashad Hum bashir-o-Hum nzir
Baz mi Aai soi aqvam shrq
Basta iyyam to ba iyyam shrq
To bjan afkndh i sozi dgr
Dar zamir to Shab-o-rozi dgr
Khnh shd afrng ra aaein-o-din
Soi Aan dir khn Digar mbin
Krdh e Kaar khdaondan Tamaam
Bgzr az La janib ala khram
Dar gzr az La Agar joindh i
Ta rh isbat giri zinda i
Ai ke mi khoahi Nizam aalmi
Jsth i o ra asas mhkmi
Dastaan khnh shsti bab bab
Fikr ra Roshan Kun az am alktab
Ba sih faman yad baiza ke dad
Mzhdh La qisr-o-ksri ke dad
Dar gzr az Jalwa hai rang rang
Khoish ra driab az turk frng
Gir z mkr ghrbian bashi khbir
Robhi bgzar-o-shiri Pesha gir
Chist robahi Talaash Saaz-o-brg
Sher Maula joid azadi-o-marg
Jz bah Quran zighmi robahi ast
Fqr Quran Asal shahnshahi ast
Fqr Quran ikhtilat zakar-o-fikr
Fikr ra kamil ndidm jz bah zakar
Zakar zavq-o-Shoq ra dadn adab
Kaar jaan ast ain Kaar Kaam-o-Lab
Khizd az oi shula hai sina soz
Ba mizaj to nami sazd hnoz
Ai Shaheed shahid ranai fikr
Ba to goim az tjli hai fikr
Chist Quran Khwaja ra Paigham marg
Dstgir bndh bi Saaz-o-brg
Hich khair az mrdk zrksh mjo
Ln tnaloa albr hti tnfqoa
Az riba Aakhir chh mi zaid ftn
Ksh ndand lazzat qarz Husn
Az riba jaan tera Dil Choon khisht-o-sang
Aadmi darinda bi dandan-o-chng
Rizq Khud ra az Zameen brdn roast
Ain mtaa Banda-o-Mulk khdast
Bndh mmn amin Haq Malik ast
Ghair Haq Har shi ke bini halk ast
Rait Haq az mlok Aamad ngon
Qrih ha az dkhl shan khoar-o-zbon
Ab-o-naan mast az yak madh
Dodh Aadam knfs oahdh
Nqsh Quran ta drin Aalam Nishast
Nqshhai kahn-o-paaya shikast
Fash goim aanchh Dar Dil mazmoon ast
Ain ktabi nist chizi Digar ast
Choon bjan Dar rft jaan Digar shod
Jaan cho Digar shd Jahan Digar shod
Misal Haq pnhan-o-Hum pidast ain
Zinda-o-paindh-o-goiast ain
Andro taqdir hai ghrb-o-shrq
Srat andesha Paida Kun cho barq
Ba musalman gft jaan br kf bnh
Har chh az hajat fzon dari bdh
Afridi shra-o-aaini dgr
Andki ba Noor qraansh nagar
Az bam-o-zir Hayaat aagh shoi
Hum z taqdir Hayaat aagh shoi
Mahfil ma bi mi-o-bi Saaqi ast
Saaz Quran ra noaha Baqi ast
Zkhmh ma bi Asar aftd Agar
Aasman dard hzaran zkhmh or
Zakar Haq az amtan Aamad Ghani
Az zman-o-az makan Aamad Ghani
Zakar Haq az zakar Har zakr jdast
Ihtiyaj rum-o-Shaam o ra kjast
Haq Agar az Pesh ma brdardsh
Pesh qaumi digri bgzardsh
Az musalman didh am taqlid-o-zn
Har zman janm blrzd Dar badan
Trsm az rozi ke mhromsh knnd
Atash Khud br Dil Digar znnd
Peer rumi bah zinda rud mi goid ke shari biar
Peer rumi Aan srapa jazb-o-Dard
Ain skhn danm ke ba jansh chh krd
Az dron aahi jigar dozi kshid
Ashk o Rangeen tr az khoon Shaheed
Aankh tirsh jz Dil mardan nsft
Soi afghani ngahi krd-o-gft
Dil bkhon Misal shafaq baid zdn
Dast Dar ftrak Haq baid zdn
Jaan z Umeed ast Choon joi Rawaan
Turk Umeed ast marg jaodan
Baz Dar man did-o-gft ai zinda rud
Ba do biti atash afkn Dar vajud
Naqh ma khasta-o-mhml gran
Talakh tr baid noai sarban
Imtihan pak mardan az blast
Tshngan ra tishna tr Kardan roast
Dar gzr Misal klim az rud nil
Soi atash gam zan Misal khlil
Nghmh mrdi ke dard boi Dost
Milti ra mibrd ta Kavi Dost
علامہ اقبال
علامہ محمد اقبال (9 نومبر 1877ء – 21 اپریل 1938ء) مفکرِ پاکستان، شاعرِ مشرق، حکیم الامت اور بیسویں صدی کے سب سے عظیم مسلم فلسفی اور شاعر تھے۔ آپ نے اردو اور فارسی زبان میں...
