در حقیقت شعر و اصلاح ادبیات اسلامیہ
Concerning The True Nature Of Poetry And Reform Of Islamic Literature.
گرم خون انسان ز داغ آرزو
آتش ، این خاک از چراغ آرزو
از تمنا می بجام آمد حیات
گرم خیز و تیزگام آمد حیات
زندگی مضمون تسخیر است و بس
آرزو افسون تسخیر است و بس
زندگی صید افکن و دام آرزو
حسن را از عشق پیغام آرزو
از چہ رو خیزد تمنا دمبدم
این نواے زندگی را زیر و بم
ہر چہ باشد خوب و زیبا و جمیل
در بیابان طلب ما را دلیل
نقش او محکم نشیند در دلت
آرزو ہا آفریند در دلت
حسن خلاق بہار آرزوست
جلوہ اش پروردگار آرزوست
سینہ ی شاعر تجلی زار حسن
خیزد از سینای او انوار حسن
از نگاہش خوب گردد خوب تر
فطرت از افسون او محبوب تر
از دمش بلبل نوا آموخت است
غازہ اش رخسار گل افروخت است
سوز او اندر دل پروانہ ہا
عشق را رنگین ازو افسانہ ہا
بحر و بر پوشیدہ در آب و گلشن
صد جھان تازہ مضمر در دلش
در دماغش نادمیدہ لالہ ہا
ناشنیدہ نغمہ ہا ھم نالہ ہا
فکر او با ماہ و انجم ہمنشین
زشت را نا آشنا خوب آفرین
خضر و در ظلمات او آب حیات
زندہ تر از آب چشمش کائنات
ما گران سیریم و خام و سادہ ایم
در رہ منزل ز پا افتادہ ایم
عندلیب او نوا پرداخت است
حیلہ ئی از بہر ما انداخت است
تا کشد ما را بفردوس حیات
حلقہ ی کامل شود قوس حیات
کاروانھا از درایش گام زن
در پی آواز نایش گام زن
چون نسیمش در ریاض ما وزد
نرمک اندر لالہ و گل می خزد
از فریب او خود افزا زندگی
خود حساب و نا شکیبا زندگی
اہل عالم را صلا بر خوان کند
آتش خود را چو باد ارزان کند
وای قومی کز اجل گیرد برات
شاعرش وا بوسد از ذوق حیات
خوش نماید زشت را آئینہ اش
در جگر صد نشتر از نوشینہ اش
بوسہ ی او تازگی از گل برد
ذوق پرواز از دل بلبل برد
سست اعصاب تو از افیون او
زندگانی قیمت مضمون او
می رباید ذوق رعنائی ز سرو
جرہ شاہین از دم سردش تذرو
ماہی و از سینہ تا سر آدم است
چون بنات آشیان اندر یم است
از نوا بر ناخدا افسون زند
کشتیش در قعر دریا افکند
نغمہ ہایش از دلت دزدد ثبات
مرگ را از سحر او دانی حیات
دایہ ی ہستی ز جان تو برد
لعل عنابی ز کان تو برد
چون زیان پیرایہ بندد سود را
می کند مذموم ہر محمود را
در یم اندیشہ اندازد ترا
از عمل بیگانہ می سازد ترا
خستہ و ما از کلامش خستہ تر
انجمن از دور جامش خستہ تر
جوی برقی نیست در نیسان او
یک سراب رنگ و بو بستان او
حسن او را با صداقت کار نیست
در یمش جز گوہر تف دار نیست
خواب را خوشتر ز بیداری شمرد
آتش ما از نفسہایش فسرد
قلب مسموم از سرود بلبلش
خفتہ ماری زیر انبار گلشن
از خم و مینا و جامش الحذر
از می آئینہ فامش الحذر
ای ز پا افتادہ ی صہبای او
صبح تو از مشرق مینای او
ای دلت از نغمہ ہایش سرد جوش
زہر قاتل خوردہ ئی از راہ گوش
ای دلیل انحطاط انداز تو
از نوا افتاد تار ساز تو
آن چنان زار از تن آسانی شدی
در جہان ننگ مسلمانی شدی
از رگ گل می توان بستن ترا
از نسیمی می توان خستن ترا
عشق رسوا گشتہ از فریاد تو
زشت رو تمثالش از بہزاد تو
زرد از آزار تو رخسار او
سردے تو بردہ سوز از نار او
خستہ جان از خستہ جانیہای تو
ناتوان از ناتوانیھای تو
گریہ ی طفلانہ در پیمانہ اش
کلفت آہی متاع خانہ اش
سر خوش از دریوزہ ی میخانہ ہا
جلوہ دزد روزن کاشانہ ہا
نا خوشی ، افسردہ ئی ، آزردہ ئی
از لگد کوب نگہبان مردہ ئی
از غمان مانند نی کاہیدہ ئی
وز فلک صد شکوہ بر لب چیدہ ئی
لابہ و کین جوھر آئینہ اش
ناتوانی ھمدم دیرینہ اش
پست بخت و زیر دست و دون نہاد
ناسزا و ناامید و نامراد
شیونش از جان تو سرمایہ برد
لطف خواب از دیدہ ی ہمسایہ برد
وای بر عشقی کہ نار او فسرد
در حرم زائید و در بتخانہ مرد
ای میان کیسہ ات نقد سخن
بر عیار زندگی او را بزن
فکر روشن بین عمل را رہبر است
چون درخش برق پیش از تندر است
فکر صالح در ادب می بایدت
رجعتی سوی عرب می بایدت
دل بہ سلمای عرب باید سپرد
تا دمد صبح حجاز از شام کرد
از چمن زار عجم گل چیدہ ئی
نو بھار ہند و ایران دیدہ ئی
اندکی از گرمی صحرا بخور
بادہ ی دیرینہ از خرما بخور
سر یکے اندر بر گرمش بدہ
تن دمی با صرصر گرمش بدہ
مدتی غلطیدہ ئی اندر حریر
خو بہ کرپاس درشتی ہم بگیر
قرنھا بر لالہ پا کوبیدہ ئی
عارض از شبنم چو گل شوئیدہ ئی
خویش ر بر ریگ سوزان ہم بزن
غوطہ اندر چشمہ ی زمزم بزن
مثل بلبل ذوق شیون تا کجا
در چمن زاران نشیمن تا کجا
ای ھما از یمن دامت ارجمند
آشیانی ساز بر کوہ بلند
آشیانی برق و تندر در بری
از کنام جرہ بازان برتری
تا شوی در خورد پیکار حیات
جسم و جانت سوزد از نار حیات
Garam khoon insan z daġ Aarzoo
Atash ain Khaak az Charagh Aarzoo
Az Tamanna mi bjam Aamad Hayaat
Garam khiz-o-tizgam Aamad Hayaat
Zindagi mazmun tskhir ast-o-bas
Aarzoo afson tskhir ast-o-bas
Zindagi sid afkn-o-Daam Aarzoo
Husn ra az Ishq Paigham Aarzoo
Az chh ro khizd Tamanna dmbdm
Ain noae Zindagi ra zir-o-bam
Har chh bashad khub-o-ziba-o-jmil
Dar bayaban Talab ma ra dlil
Nqsh o mhkm nshind Dar dlt
Aarzoo ha aafrind Dar dlt
Husn khlaq Bahar aarzost
Jalwa ash Parvardigar aarzost
Sina i shair tjli Zar Husn
Khizd az sinai o anoar Husn
Az ngahsh khub grdd khub tr
Fitrat az afson o Mehboob tr
Az dmsh Bulbul noa aamokht ast
Ghazh ash Rukhsaar Gul afrokht ast
Soz o andar Dil Parwana ha
Ishq ra Rangeen azo afsana ha
Bahr-o-br Poshida Dar ab-o-Gulshan
Sad jhan Taaza mazmoon Dar dlsh
Dar dmaghsh nadmidh lala ha
Nashnidh naghma ha hm Naala ha
Fikr o ba Maah-o-anjm hmnshin
Zsht ra Na ashna khub afrin
Khzr-o-Dar zlmat o ab Hayaat
Zinda tr az ab chshmsh Kainaat
Ma gran sirim-o-kham-o-saada aim
Dar rh Manzil z paa aftadh aim
Andlib o noa prdakht ast
Hilh i az bhr ma andakht ast
Ta kshd ma ra bfrdos Hayaat
Halqa i kamil shod qos Hayaat
Karoanha az draish gam zan
Dar Pi Aawaaz naish gam zan
Choon nsimsh Dar riyaz ma ozd
Nrmk andar lala-o-Gul mi khzd
Az fareb o Khud afza Zindagi
Khud hisab-o-Na shkiba Zindagi
Ahl Aalam ra sla br Khan Kund
Atash Khud ra cho bad arzan Kund
Oai qaumi kz ajal gird barat
Shaarsh Wa bosd az zavq Hayaat
Khush nmaid zsht ra aaeena ash
Dar jigar sad nishtar az noshinh ash
Bosa i o tazgi az Gul brd
Zavq Parwaaz az Dil Bulbul brd
Sust asaab to az afyun o
Zndgani qeemat mazmun o
Mi rbaid zavq Ra'naayi z sro
Jrh shahin az dam srdsh tzro
Mahi-o-az sina ta sar Aadam ast
Choon Banaat aashian andar im ast
Az noa br nakhuda afson znd
Kshtish Dar qar Darya afknd
Naghma haish az dlt dzdd sbat
Marg ra az Sahar o Dani Hayaat
Daya i Hasti z jaan to brd
Lal anabi z kaan to brd
Choon ziyan Pairaya bndd sod ra
Mi Kund mzmom Har mhmod ra
Dar im andesha andazd tra
Az Amal begana mi sazd tra
Khasta-o-ma az klamsh khasta tr
Anjuman az door jamsh khasta tr
Joi barqi nist Dar nisan o
Yak sarab rang-o-Boo bstan o
Husn o ra ba sadaqat Kaar nist
Dar imsh jz gohr tf Daar nist
Khwab ra khoshtr z bidari shmrd
Atash ma az nfshaish fsrd
Qalb msmom az srod blblsh
Khfth mari zir ambar Gulshan
Az khm-o-mina-o-jamsh alhzr
Az mi aaeena famsh alhzr
Ai z paa aftadh i shbai o
Subh to az Mashriq minai o
Ai dlt az naghma haish Sard josh
Zahr qatil khordh i az Raah gosh
Ai dlil anhtat andaz to
Az noa aftad Taar Saaz to
Aan Chunan Zar az tan asani shdi
Dar Jahan nng mslmani shdi
Az rag Gul mi toan bstn tra
Az Nasimi mi toan khstn tra
Ishq rsoa gshth az faryad to
Zsht ro tmsalsh az bhzad to
Zard az aazar to Rukhsaar o
Srdey to brdh soz az nar o
Khasta jaan az khasta janihai to
Natoan az natoanihai to
Girya i tflanh Dar Paimana ash
Klft aahi mtaa Khana ash
Sar Khush az driozh i maikhana ha
Jalwa duzd rauzan kashanh ha
Na khushi afsurda i aazrdh i
Az lgd kob nghban Murda i
Az ghman mannd ni kahidh i
Oz Falak sad shikva br Lab chidh i
Labh-o-kin johr aaeena ash
Natoani hmdm dirinh ash
Pst bakht-o-zir dast-o-don nihad
Nasza-o-naummid-o-namrad
Shionsh az jaan to sarmaya brd
Lut̤f Khwab az didh i hamsaya brd
Oai br ashqi ke nar o fsrd
Dar Haram zaeid-o-Dar btkhanh mard
Ai mian kish at nqd skhn
Br ayar Zindagi o ra bzn
Fikr Roshan bain Amal ra rahbar ast
Choon darakhsh barq Pesh az tandar ast
Fikr salih Dar adab mi baidt
Rjati soi Arab mi baidt
Dil bah slmai Arab baid sprd
Ta dmd Subh hjaz az Shaam krd
Az Chaman Zar ajm Gul chidh i
Nau bhar hind-o-airan didh i
Andki az garmi Sehra bkhor
Badh i dirinh az khrma bkhor
Sar ikey andar br grmsh bdh
Tan dmi ba srsr grmsh bdh
Mdti ghltidh i andar hrir
Kho bah krpas drshti Hum bgir
Qrnha br lala paa kobidh i
Aarz az shabnam cho Gul shoeidh i
Khoish r br reg sozan Hum bzn
Ġota andar chashma i zmzm bzn
Misal Bulbul zavq shion ta kja
Dar Chaman zaran nshimn ta kja
Ai hma az yaman damt arjmaṉd
Aashiani Saaz br koh Buland
Aashiani barq-o-tandar Dar Bari
Az knam jrh bazan brtri
Ta shoi Dar khord Paikar Hayaat
Jism-o-jant sozd az nar Hayaat
علامہ اقبال
علامہ محمد اقبال (9 نومبر 1877ء – 21 اپریل 1938ء) مفکرِ پاکستان، شاعرِ مشرق، حکیم الامت اور بیسویں صدی کے سب سے عظیم مسلم فلسفی اور شاعر تھے۔ آپ نے اردو اور فارسی زبان میں...
