حکایت شیخ و برہمن و مکالمہ گنگ و ہمالہ در معنی اینکہ
Story Of The Sheikh And The Brahmin
در بنارس برھمندی محترم
سر فرو اندر یم بود و عدم
بہرہ ی وافر ز حکمت داشتی
با خدا جویان ارادت داشتی
ذہن او گیرا و ندرت کوش بود
با ثریا عقل او ھمدوش بود
آشیانش صورت عنقا بلند
مہر و مہ بر شعلہ ی فکرش سپند
مدتی مینای او در خون نشست
ساقی حکمت بجامش می نبست
در ریاض علم و دانش دام چید
چشم دامش طایر معنی ندید
ناخن فکرش بخون آلودہ ماند
عقدہ ی بود و عدم نگشودہ ماند
آہ بر لب شاھد حرمان او
چہرہ غماز دل حیران او
رفت روزی نزد شیخ کاملی
آنکہ اندر سینہ پروردی دلی
گوش بر گفتار آن فرزانہ داد
بر لب خود مہر خاموشی نہاد
گفت شیخ ای طائف چرخ بلند
اندکی عہد وفا با خاک بند
تا شدی آوارہ ی صحرا و دشت
فکر بیباک تو از گردون گذشت
با زمین در ساز ای گردون نورد
در تلاش گوہر انجم مگرد
من نگویم از بتان بیزار شو
کافری شایستہ ی زنار شو
ای امانت دار تہذیب کہن
پشت پا بر مسلک آبا مزن
گر ز جمعیت حیات ملت است
کفر ہم سرمایہ ی جمعیت است
تو کہ ھم در کافری کامل نہ ئی
در خور طوف حریم دل نہ ئی
ماندہ ایم از جادہ ی تسلیم دور
تو ز آزر من ز ابراہیم دور
قیس ما سودائے محمل نشد
در جنون عاشقی کامل نشد
مرد چون شمع خودی اندر وجود
از خیال آسمان پیما چہ سود
آب زد در دامن کہسار چنگ
گفت روزی با ھمالہ رود گنگ
ای ز صبح آفرینش یخ بدوش
پیکرت از رودہا زنار پوش
حق ترا با آسمان ہمراز ساخت
پات محروم خرام ناز ساخت
طاقت رفتار از پایت ربود
این وقار و رفعت و تمکین چہ سود
زندگانی از خرام پیہم است
برگ و ساز ہستی موج از رم است
کوہ چون این طعنہ از دریا شنید
ہم چو بحر آتش از کین بر دمید
گفت ای پہنای تو آئینہ ام
چون تو صد دریا درون سینہ ام
این خرام ناز سامان فناست
ہر کہ از خود رفت شایان فناست
از مقام خود نداری آگہی
بر زیان خویش نازی ابلہی
ای ز بطن چرخ گردان زادہ ئی
از تو بہتر ساحل افتادہ ئی
ہستی خود نذر قلزم ساختی
پیش رہزن نقد جان انداختی
ہمچو گل در گلستان خوددار شو
بہر نشر بو پی گلچین مرو
زندگی بر جای خود بالیدن است
از خیابان خودی گل چیدن است
قرنہا بگذشت و من پا در گلم
تو گمان داری کہ دور از منزلم
ہستیم بالید و تا گردون رسید
زیر دامانم ثریا آرمید
ہستی تو بی نشان در قلزم است
ذروہ ی من سجدہ گاہ انجم است
چشم من بینای اسرار فلک
آشنا گوشم ز پرواز ملک
تا ز سوز سعی پیہم سوختم
لعل و الماس و گہر اندوختم
’’در درونم سنگ و اندر سنگ نار
آب را بر نار من نبود گذار‘‘
قطرہ ئی ؟ خود را بپای خود مریز
در تلاطم کوش و با قلزم ستیز
آب گوہر خواہ و گوہر ریزہ شو
بہر گوش شاہدی آویزہ شو
یا خود افزا شو سبک رفتار شو
ابر برق انداز و دریا بار شو
از تو قلزم گدیہ ی طوفان کند
شکوہ ہا از تنگی دامان کند
کمتر از موجی شمارد خویش را
پیش پای تو گذارد خویش را
Dar banaras brhmndi muhtaram
Sar fro andar im bod-o-adam
Bhrh i oafr z Hikmat dashti
Ba Khuda joian aradt dashti
Zehn o gira-o-ndrt kosh bod
Ba surayya aql o hmdosh bod
Aashiansh surat anqa Buland
Mahr-o-Mah br shula i fkrsh spnd
Mdti minai o Dar khoon Nishast
Saaqi Hikmat bjamsh mi nbst
Dar riyaz ilm-o-danish Daam chid
Chashm damsh tair mani ndid
Naakhun fkrsh bkhon aludah mand
Aqdh i bod-o-adam ngshodh mand
Aah br Lab shahd hrman o
Chehra ghmaz Dil hairan o
Rft rozi Nazd shekh kamli
Aankh andar sina prordi Dili
Gosh br guftar Aan frzanh dad
Br Lab Khud mahr khamoshi nihad
Gft shekh ai taf Charkh Buland
Andki ahad Wafa ba Khaak Band
Ta shdi avara i Sehra-o-dasht
Fikr bibak to az grdon gzsht
Ba Zameen Dar Saaz ai grdon nord
Dar Talaash gohr anjm mgrd
Man ngoim az btan bezaar Show
Kafri shaisth i znar Show
Ai amanat Daar tahzib khn
Pusht paa br mslk aaba mzn
Gir z jmait Hayaat mlt ast
Kfr Hum sarmaya i jmait ast
To ke hm Dar kafri kamil na i
Dar khor toof hrim Dil na i
Mãda aim az jadh i taslim door
To z aazr man z ibrahim door
Qis ma sodae mhml nshd
Dar junoon aashqi kamil nshd
Mard Choon Shama khodi andar vajud
Az Khayal Aasman Paima chh sod
Ab zd Dar daman khsar chng
Gft rozi ba hmalh rud Gung
Ai z Subh aafrinsh yakh bdosh
Pikrt az rodha znar Posh
Haq tra ba Aasman hmraz sakht
Pat mahrum khram naz sakht
Taqat Raftaar az pait rbod
Ain vaqar-o-rfat-o-tmkin chh sod
Zndgani az khram Paiham ast
Brg-o-Saaz Hasti mauj az rm ast
Koh Choon ain tana az Darya shnid
Hum cho Bahr atash az kin br dmid
Gft ai phnai to aaeena am
Choon to sad Darya dron sina am
Ain khram naz saman fnast
Har ke az Khud rft shayan fnast
Az mqam Khud ndari aaghi
Br ziyan khoish nazi ablhi
Ai z btn Charkh grdan zadh i
Az to Behtar saahil aftadh i
Hasti Khud nzr qlzm sakhti
Pesh rhzn nqd jaan andakhti
Hmcho Gul Dar Gulistan khoddar Show
Bhr nashar Boo Pi glchin mro
Zindagi br jai Khud balidn ast
Az khiyaban khodi Gul chidn ast
Qrnha bgzsht-o-man paa Dar glm
To guman dari ke door az mnzlm
Hstim balid-o-ta grdon rasid
Zir damanm surayya aarmid
Hasti to bi nishan Dar qlzm ast
Zroh i man Sajda gah anjm ast
Chashm man binai asrar Falak
Ashna goshm z Parwaaz Mulk
Ta z soz sai Paiham sokhtm
Lal-o-almas-o-ghr andokhtm
Dar dronm sang-o-andar sang nar
Ab ra br nar man nbod gzar
Qatra i Khud ra bpai Khud mriz
Dar tlatm kosh-o-ba qlzm stiz
Ab gohr khvah-o-gohr rizh Show
Bhr gosh shahdi aaoizh Show
Ya Khud afza Show sbk Raftaar Show
Abar barq andaz-o-Darya Baar Show
Az to qlzm gdih i toofan Kund
Shikva ha az tngi daman Kund
Kamtar az Mauji shmard khoish ra
Pesh pai to gzard khoish ra
علامہ اقبال
علامہ محمد اقبال (9 نومبر 1877ء – 21 اپریل 1938ء) مفکرِ پاکستان، شاعرِ مشرق، حکیم الامت اور بیسویں صدی کے سب سے عظیم مسلم فلسفی اور شاعر تھے۔ آپ نے اردو اور فارسی زبان میں...
