زیارت ارواح جمال الدین افغانی و سعید حلیم پاشا
Visitation to The Spirits Of Jamal al-Din Afghani And Said Halim Pasha
مشت خاکی کار خود را بردہ پیش
در تماشای تجلی ہای خویش
یا من افتادم بدام ہست و بود
یا بدام من اسیر آمد وجود
اندرین نیلی تتق چاک از من است
من ز افلاکم کہ افلاک از من است
یا ضمیرم را فلک در بر گرفت
یا ضمیر من فلک را در گرفت
اندرونست این کہ بیرون است چیست؟
آنچہ می بیند نگہ چون است چیست؟
پر زنم بر آسمانی دیگری
پیش خود بینم جھانی دیگری
عالمی با کوہ و دشت و بحر و بر
عالمی از خاک ما دیرینہ تر
عالمی از ابرکے بالیدہ ئے
دستبرد آدمی نادیدہ ئے
نقشہا نابستہ بر لوح وجود
خردہ گیر فطرت آنجا کس نبود
من بہ رومی گفتم این صحرا خوش است
در کہستان شورش دریا خوش است
من نیابم از حیات اینجا نشان
از کجا می آید آواز اذان
گفت رومی این مقام اولیاست
آشنا این خاکدان با خاک ماست
بوالبشر چون رخت از فردوس بست
یک دو روزی اندرین عالم نشست
این فضاہا سوز آہش دیدہ است
نالہ ہای صبحگاہش دیدہ است
زائران این مقام ارجمند
پاک مردان از مقامات بلند
پاک مردان چون فضیل و بوسعید
عارفان مثل جنید و با یزید
خیز تا ما را نماز آید بدست
یک دو دم سوز و گداز آید بدست
رفتم و دیدم دو مرد اندر قیام
مقتدی تاتار و افغانی امام
پیر رومی ھر زمان اندر حضور
طلعتش بر تافت از ذوق و سرور
گفت ’’مشرق زین دو کس بہتر نزاد
ناخن شان عقدہ ہای ما گشود
سید السادات مولانا جمال
زندہ از گفتار او سنگ و سفال
ترک سالار آن حلیم دردمند
فکر او مثل مقام او بلند
با چنین مردان دو رکعت طاعت است
ورنہ آن کاری کہ مزدش جنت است‘‘
قرأت آن پیر مرد سخت کوش
سورہ والنجم و آن دشت خموش
قرأتی کز وی خلیل آید بہ وجد
روح پاک جبرئیل آید بہ وجد
دل ازو در سینہ گردد ناصبور
شور الا اﷲ خیزد از قبور
اضطراب شعلہ بخشد دود را
سوز و مستی میدہد داؤد را
آشکارا ہر غیاب از قرأتش
بی حجاب ام الکتاب از قرأتش
من ز جا بر خاستم بعد از نماز
دست او بوسیدم از راہ نیاز
گفت رومی ’’ذرۂ گردون نورد
در دل او یک جہان سوز و درد
چشم جز بر خویشتن نگشادہ ئی
دل بکس نادادہ ئی آزادہ ئی
تند سیر اندر فراخای وجود
من ز شوخے گویم او را زندہ رود‘‘
افغانی
زندہ رود از خاکدان ما بگوی
از زمین و آسمان ما بگوی
خاکی و چون قدسیان روشن بصر
از مسلمانان بدہ ما را خبر
زندہ رود
در ضمیر ملت گیتی شکن
دیدہ ام آویزش دین و وطن
روح در تن مردہ از ضعف یقین
ناامید از قوت دین مبین
ترک و ایران و عرب مست فرنگ
ہر کسی را در گلو شست فرنگ
مشرق از سلطانی مغرب خراب
اشتراک از دین و ملت بردہ تاب
Msht khaki Kaar Khud ra brdh Pesh
Dar tmashai tjli hai khoish
Ya man aftadm bdam hst-o-bod
Ya bdam man asir Aamad vajud
Andrin nili ttq Chak az man ast
Man z aflakm ke aflak az man ast
Ya zmirm ra Falak Dar br grft
Ya zamir man Falak ra Dar grft
Andronst ain ke biron ast chist
Aanchh mi bind ngh Choon ast chist
Par znm br asmani digri
Pesh Khud binm jhani digri
Aalmi ba koh-o-dasht-o-Bahr-o-br
Aalmi az Khaak ma dirinh tr
Aalmi az abrke balidh e
Dstbrd Aadmi nadida e
Nqshha nabsth br Lauh vajud
Khrdh gir fitrat aanja Kis nbod
Man bah rumi gftm ain Sehra Khush ast
Dar khstan shorsh Darya Khush ast
Man niabm az Hayaat ainja nishan
Az kja mi aaid Aawaaz Azaan
Gft rumi ain mqam aoliast
Ashna ain khakdan ba Khaak mast
Boalbshr Choon rkht az firdaus bst
Yak do rozi andrin Aalam Nishast
Ain fzaha soz aahsh didh ast
Naala hai sbhgahsh didh ast
Zaeran ain mqam arjmaṉd
Pak mardan az mqamat Buland
Pak mardan Choon fzil-o-bosaid
Aarfan Misal jnid-o-ba izid
Khiz ta ma ra namaz aaid bdst
Yak do dam soz-o-gdaz aaid bdst
Rftm-o-didm do mard andar qiam
Mqtdi tatar-o-afghani imam
Peer rumi hr zman andar huẓur
Tlatsh br taft az zavq-o-suroor
Gft Mashriq zin do Kis Behtar nzad
Naakhun shan aqdh hai ma gshod
Sid alsadat molana Jamal
Zinda az guftar o sang-o-sifal
Turk salar Aan halim/haleem drdmnd
Fikr o Misal mqam o Buland
Ba chnin mardan do rakat taat ast
Warna Aan kari ke mzdsh jannat ast
Qrt Aan Peer mard sakht kosh
Sura oalnjm-o-Aan dasht khmosh
Qrti kz oi khlil aaid bah ojd
Rooh pak jbril aaid bah ojd
Dil azo Dar sina grdd nasbor
Shor ala a khizd az qbor
Iztiraab shula bkhshd dod ra
Soz-o-Masti midhd daud ra
Ashkara Har ghiab az qrtsh
Bi hjab am alktab az qrtsh
Man z ja br khastm baad az namaz
Dast o bosidm az Raah niaz
Gft rumi zrh grdon nord
Dar Dil o yak Jahan soz-o-Dard
Chashm jz br khoishtn ngshadh i
Dil baks nadadh i aazadh i
Tund sair andar frakhai vajud
Man z shokhey goim o ra zinda rud
Afghani
Zinda rud az khakdan ma bgoi
Az Zameen-o-Aasman ma bgoi
Khaki-o-Choon qdsian Roshan bsr
Az Musalmanan bdh ma ra khabar
Zinda rud
Dar zamir mlt giti shkn
Didh am aaoizsh din-o-vatan
Rooh Dar tan Murda az zaf Yaqeen
Naummid az quwat din mbin
Turk-o-airan-o-Arab Mast frng
Har kisi ra Dar galu shst frng
Mashriq az sltani Maghrib kharab
Ishtirak az din-o-mlt brdh tab
علامہ اقبال
علامہ محمد اقبال (9 نومبر 1877ء – 21 اپریل 1938ء) مفکرِ پاکستان، شاعرِ مشرق، حکیم الامت اور بیسویں صدی کے سب سے عظیم مسلم فلسفی اور شاعر تھے۔ آپ نے اردو اور فارسی زبان میں...
