در حضور رسالت مآب
To The Holy Prophet
ای تو ما بیچارگان را ساز و برگ
وا رہان این قوم را از ترس مرگ
سوختی لات و منات کہنہ را
تازہ کردی کائنات کہنہ را
در جہان ذکر و فکر انس و جان
تو صلوت صبح تو بانگ اذان
لذت سوز و سرور از لا الہ
در شب اندیشہ نور از لا الہ
نی خدا ہا ساختیم از گاو و خر
نی حضور کاہنان افکندہ سر
نی سجودی پیش معبودان پیر
نی طواف کوشک سلطان و میر
این ہمہ از لطف بی پایان تست
فکر ما پروردۂ احسان تست
ذکر تو سرمایۂ ذوق و سرور
قوم را دارد بہ فقر اندر غیور
ای مقام و منزل ہر راہرو
جذب تو اندر دل ہر راہرو
ساز ما بی صوت گردید آنچنان
زخمہ بر رگھای او آید گران
در عجم گردیدم و ہم در عرب
مصطفی نایاب و ارزان بولہب
این مسلمان زادۂ روشن دماغ
ظلمت آباد ضمیرش بی چراغ
در جوانے نرم و نازک چون حریر
آرزو در سینۂ او زود میر
این غلام ابن غلام ابن غلام
حریت اندیشۂ او را حرام
مکتب از وی جذبۂ دین در ربود
از وجودش این قدر دانم کہ بود
این ز خود بیگانہ این مست فرنگ
نان جو می خواہد از دست فرنگ
نان خرید این فاقہ کش با جان پاک
داد ما را نالہ ھای سوز ناک
دانہ چین مانند مرغان سرا ست
از فضای نیلگون ناآشناست
آتش افرنگیان بگداختش
یعنی این دوزخ دگرگون ساختش
شیخ مکتب کم سواد و کم نظر
از مقام او نداد او را خبر
مؤمن و از رمز مرگ آگاہ نیست
در دلش لا غالب الا اﷲ نیست
تا دل او در میان سینہ مرد
می نیندیشد مگر از خواب و خورد
بہر یک نان نشتر ’’لا و نعم‘‘
منت صد کس برای یک شکم
از فرنگی می خرد لات و منات
مؤمن و اندیشہ او سومنات
’’قم باذنے‘‘ گوی و او را زندہ کن
در دلش ’’اﷲ ہو‘‘ را زندہ کن
ما ہمہ افسونی تہذیب غرب
کشتۂ افرنگیان بی حرب و ضرب
تو از آن قومی کہ جام او شکست
وا نما یک بندہ اﷲ مست
تا مسلمان باز بیند خویش را
از جہانے برگزیند خویش را
شہسوارا ! یک نفس در کش عنان
حرف من آسان نیاید بر زبان
آرزو آید کہ ناید تا بہ لب
می نگردد شوق محکوم ادب
آن بگوید لب گشا ای دردمند
این بگوید چشم بگشا لب ببند
گرد تو گردد حریم کائنات
از تو خواہم یک نگاہ التفات
ذکر و فکر و علم و عرفانم توئی
کشتی و دریا و طوفانم توئی
آہوی زار و زبون و ناتوان
کس بہ فتراکم نبست اندر جہان
ای پناہ من حریم کوی تو
من بہ امیدی رمیدم سوی تو
آن نوا در سینہ پروردن کجا
وز دمی صد غنچہ وا کردن کجا
نغمۂ من در گلوی من شکست
شعلہ ئی از سینہ ام بیرون نجست
در نفس سوز جگر باقی نماند
لطف قرآن سحر باقی نماند
نالہ ئے کو می نگنجد در ضمیر
تا کجا در سینہ ام ماند اسیر
یک فضای بیکران میبایدش
وسعت نہ آسمان میبایدش
آہ زان دردی کہ در جان و تن است
گوشۂ چشم تو داروی من است
در نسازد با دواہا جان زار
تلخ و بویش بر مشامم ناگوار
کار این بیمار نتوان برد پیش
من چو طفلان نالم از داروی خویش
تلخی او را فریبم از شکر
خندہ ہا در لب بدوزد چارہ گر
چون بصیری از تو میخواہم گشود
تا بمن باز آید آن روزی کہ بود
مہر تو بر عاصیان افزونتر است
در خطا بخشی چو مہر مادر است
با پرستاران شب دارم ستیز
باز روغن در چراغ من بریز
ای وجود تو جہان را نو بھار
پرتو خود را دریغ از من مدار
’’خود بدانی قدر تن از جان بود
قدر جان از پرتو جانان بود‘‘
@ رومی
تا ز غیر اﷲ ندارم ہیچ امید
یا مرا شمشیر گردان یا کلید
فکر من در فہم دین چالاک و چست
تخم کرداری ز خاک من نرست
تیشہ ام را تیز تر گردان کہ من
محنتی دارم فزون از کوہکن
مؤمنم ، از خویشتن کافر نیم
بر فسانم زن کہ بد گوھر نیم
گرچہ کشت عمر من بیحاصل است
چیزکی دارم کہ نام او دل است
دارمش پوشیدہ از چشم جہان
کز سم شبدیز تو دارد نشان
بندہ ئی را کو نخواہد ساز و برگ
زندگانی بی حضور خواجہ مرگ
ای کہ دادی کرد را سوز عرب
بندۂ خود را حضور خود طلب
بندہ ئی چون لالہ داغی در جگر
دوستانش از غم او بی خبر
بندہ ئی اندر جھان نالان چو نی
تفتہ جان از نغمہ ہای پی بہ پے
در بیابان مثل چوب نیم سوز
کاروان بگذشت و من سوزم ہنوز
اندرین دشت و دری پہناوری
بو کہ آید کاروانے دیگری
جان ز مہجوری بنالد در بدن
نالۂ من واے من ای وای من
Ai to ma bichargan ra Saaz-o-brg
Wa rhan ain Qaum ra az taras marg
Sokhti lat-o-manat khnh ra
Taaza krdi Kainaat khnh ra
Dar Jahan zakar-o-fikr ans-o-jaan
To slot Subh to baṅg Azaan
Lazzat soz-o-suroor az La Ilah
Dar Shab andesha Noor az La Ilah
Ni Khuda ha sakhtim az gao-o-khr
Ni huẓur kahnan afkndh sar
Ni sjodi Pesh mabodan Peer
Ni toaf koshk Sultan-o-mir
Ain hmh az lut̤f bi paian tst
Fikr ma prordh Ehsaan tst
Zakar to srmaih zavq-o-suroor
Qaum ra dard bah fqr andar ghior
Ai mqam-o-Manzil Har Rahro
Jazb to andar Dil Har Rahro
Saaz ma bi sot grdid aanchnan
Zkhmh br rghai o aaid gran
Dar ajm grdidm-o-Hum Dar Arab
Mustafa nayab-o-arzan bolhb
Ain musalman zadh Roshan dimaġ
Zlmt Aabad zmirsh bi Charagh
Dar joane naram-o-nazaakat Choon hrir
Aarzoo Dar sinh o zod mir
Ain Ghulam ibn Ghulam ibn Ghulam
Hurriyat andishh o ra haram
Maktab az oi jzbh din Dar rbod
Az ojodsh ain qadr danm ke bod
Ain z Khud begana ain Mast frng
Naan jo mi khoahd az dast frng
Naan khrid ain faqah ksh ba jaan pak
Dad ma ra Naala hai soz Naak
Daana chain mannd mrghan sra st
Az fzai nilgon naaashnast
Atash afrngian bgdakhtsh
Yaani ain dozakh dgrgon sakhtsh
Shekh maktab Kam svad-o-Kam Nazar
Az mqam o ndad o ra khabar
Mmn-o-az rmz marg agah nist
Dar dlsh La ġalib ala a nist
Ta Dil o Dar mian sina mard
Mi nindishd magar az Khwab-o-khord
Bhr yak naan nishtar La-o-naam
Mnt sad Kis brai yak shikam
Az farangi mi khirad lat-o-manat
Mmn-o-andesha o somnat
Qm bazne goi-o-o ra zinda Kun
Dar dlsh a ho ra zinda Kun
Ma hmh afsoni tahzib ghrb
Kshth afrngian bi hrb-o-Zarab
To az Aan qaumi ke Jaam o shikast
Wa nma yak Banda a Mast
Ta musalman baz bind khoish ra
Az jhane brgzind khoish ra
Shhsoara ! yak nfs Dar ksh anan
Harf man asan niaid br zabaan
Aarzoo aaid ke naid ta bah Lab
Mi ngrdd Shoq mhkom adab
Aan bgoid Lab gsha ai drdmnd
Ain bgoid Chashm bgsha Lab bbnd
Grd to grdd hrim Kainaat
Az to khoahm yak Nigah altfat
Zakar-o-fikr-o-ilm-o-arfanm toi
Kashti-o-Darya-o-tofanm toi
Aahoi Zar-o-zbon-o-natoan
Kis bah ftrakm nbst andar Jahan
Ai panah man hrim Kavi to
Man bah amidi rmidm soi to
Aan noa Dar sina prordn kja
Oz dmi sad Ghuncha Wa Kardan kja
Nghmh man Dar gloi man shikast
Shula i az sina am biron njst
Dar nfs soz jigar Baqi nmand
Lut̤f Quran Sahar Baqi nmand
Naala e ko mi ngnjd Dar zamir
Ta kja Dar sina am mand asir
Yak fzai bikran mibaidsh
Vusat na Aasman mibaidsh
Aah zan drdi ke Dar jaan-o-tan ast
Goshh Chashm to daroi man ast
Dar nsazd ba doaha jaan Zar
Talakh-o-boish br mshamm nagoar
Kaar ain bimaar ntoan brd Pesh
Man cho tflan nalm az daroi khoish
Talkhi o ra fribm az Shukr
Khndh ha Dar Lab bdozd Chara Gir
Choon bsiri az to mikhoahm gshod
Ta bmn baz aaid Aan rozi ke bod
Mahr to br aasian afzontr ast
Dar khata bkhshi cho mahr madar ast
Ba prstaran Shab darm stiz
Baz rauġan Dar Charagh man Barez
Ai vajud to Jahan ra Nau bhar
Prto Khud ra drigh az man mdar
Khud bdani qadr tan az jaan bod
Qadr jaan az prto janan bod
@ rumi
Ta z Ghair a ndarm hich Umeed
Ya Mara shamsher grdan ya klid
Fikr man Dar Fahm din Chalaak-o-Chust
Tukhm krdari z Khaak man Narast
Tishh am ra tez tr grdan ke man
Mihnati darm fzon az kohkn
Momnm az khoishtn kafir niyam
Br fsanm zan ke bad gohr niyam
Grchh ksht Umr man bihasl ast
Chizki darm ke Naam o Dil ast
Darmsh Poshida az Chashm Jahan
Kz sm shbdiz to dard nishan
Banda i ra ko nkhoahd Saaz-o-brg
Zndgani bi huẓur Khwaja marg
Ai ke dadi krd ra soz Arab
Bndh Khud ra huẓur Khud Talab
Banda i Choon lala daghi Dar jigar
Dostansh az Gham o bi khabar
Banda i andar jhan nalan cho ni
Tfth jaan az naghma hai Pi bah Pay
Dar bayaban Misal chob niyam soz
Karoan bgzsht-o-man sozm hnoz
Andrin dasht-o-Dari Pahnawari
Boo ke aaid karoane digri
Jaan z Mahjoori bnald Dar badan
Nalh man oaey man ai oai man
علامہ اقبال
علامہ محمد اقبال (9 نومبر 1877ء – 21 اپریل 1938ء) مفکرِ پاکستان، شاعرِ مشرق، حکیم الامت اور بیسویں صدی کے سب سے عظیم مسلم فلسفی اور شاعر تھے۔ آپ نے اردو اور فارسی زبان میں...
