در معنی اینکہ حسن سیرت ملیہ از تأدب بہ آداب محمدیہ است
That A Good Communal Character Derives From Discipline According to The Manners Of The Prophet
سائلی مثل قضای مبرمی
بر در ما زد صدای پیہمی
از غضب چوبی شکستم بر سرش
حاصل دریوزہ افتاد از برش
عقل در آغاز ایام شباب
می نیندیشد صواب و ناصواب
از مزاج من پدر آزردہ گشت
لالہ زار چہرہ اش افسردہ گشت
بر لبش آہی جگر تابی رسید
در میان سینہ ی او دل تپید
کوکبی در چشم او گردید و ریخت
بر سر مژگان دمی تابید و ریخت
ہمچو آن مرغی کہ در فصل خزان
لرزد از باد سحر در آشیان
در تنم لرزید جان غافلم
رفت لیلای شکیب از محملم
گفت فردا امت خیرالرسل
جمع گردد پیش آن مولای کل
غازیان ملت بیضای او
حافظان حکمت رعنای او
ہم شہیدانی کہ دین را حجت اند
مثل انجم در فضای ملت اند
زاہدان و عاشقان دل فگار
عالمان و عاصیان شرمسار
در میان انجمن گردد بلند
نالہ ہای این گدای دردمند
ای صراطت مشکل از بی مرکبی
من چہ گویم چون مرا پرسد نبے
’’حق جوانی مسلمی با تو سپرد
کو نصیبی از دبستانم نبرد
از تو این یک کار آسان ہم نشد
یعنی آن انبار گل آدم نشد‘‘
در ملامت نرم گفتار آن کریم
من رہین خجلت و امید و بیم
اندکی اندیش و یاد آر ای پسر
اجتماع امت خیرالبشر
باز این ریش سفید من نگر
لرزہ ی بیم و امید من نگر
بر پدر این جور نازیبا مکن
پیش مولا بندہ را رسوا مکن
غنچہ ئی از شاخسار مصطفی
گل شو از باد بھار مصطفی
از بہارش رنگ و بو باید گرفت
بہرہ ئی از خلق او باید گرفت
مرشد رومی چہ خوش فرمودہ است
آنکہ یم در قطرہ اش آسودہ است
’’مگسل از ختم رسل ایام خویش
تکیہ کم کن بر فن و بر گام خویش‘‘
فطرت مسلم سراپا شفقت است
در جہان دست و زبانش رحمت است
آنکہ مہتاب از سر انگشتش دونیم
رحمت او عام و اخلاقش عظیم
از مقام او اگر دور ایستی
از میان معشر ما نیستی
تو کہ مرغ بوستان ماستی
ہم صفیر و ھم زبان ماستی
نغمہ ئی داری اگر تنہا مزن
جز بشاخ بوستان ما مزن
ہر چہ ہست از زندگی سرمایہ دار
میرد اندر عنصر ناسازگار
بلبل استی در چمن پرواز کن
نغمہ ئی با ھم نوایان ساز کن
ور عقاب استی تہ دریا مزی
جز بخلوت خانہ ی صحرا مزی
کوکبی ! می تاب بر گردون خویش
پا منہ بیرون ز پیرامون خویش
قطرہ ی آبی گر از نیسان بری
در فضای بوستانش پروری
تا مثال شبنم از فیض بہار
غنچہ ی تنگش بگیرد در کنار
از شعاع آسمان تاب سحر
کز فسونش غنچہ می بندد شجر
عنصر نم بر کشی از جوہرش
ذوق رم از سالمات مضطرش
گوہرت جز موج آبی ہیچ نیست
سعی تو غیر از سرابی ہیچ نیست
در یم اندازش کہ گردد گوہری
تاب او لرزد چو تاب اختری
قطرہ ی نیسان کہ مہجور از یم است
نذر خاشاکی مثال شبنم است
طینت پاک مسلمان گوہر است
آب و تابش از یم پیغمبر است
آب نیسانی بہ آغوشش در آ
وز میان قلزمش گوہر بر آ
در جہان روشن تر از خورشید شو
صاحب تابانی جاوید شو
Saeli Misal qzai mbrmi
Br Dar ma zd sdai pihmi
Az ġazab chobi shkstm br srsh
Hasil driozh aftad az burish
Aql Dar Aaghaaz iyyam shbab
Mi nindishd soab-o-nasoab
Az mizaj man pidar aazrdh gasht
Lala Zar Chehra ash afsurda gasht
Br lbsh aahi jigar tabi rasid
Dar mian sina i o Dil tpid
Kokbi Dar Chashm o grdid-o-rikht
Br sar mzhgan dmi tabid-o-rikht
Hmcho Aan murghi ke Dar fasl khzan
Lrzd az bad Sahar Dar aashian
Dar tnm lrzid jaan ghaflm
Rft lilai shkib az mhmlm
Gft Farda ummat khiralrsl
Jama grdd Pesh Aan molai kal
Ghazian mlt bizai o
Hafzan Hikmat ranai o
Hum shhidani ke din ra hjt and
Misal anjm Dar fzai mlt and
Zahdan-o-aashqan Dil fgar
Aalman-o-aasian shrmsar
Dar mian anjuman grdd Buland
Naala hai ain gdai drdmnd
Ai sratt Mushkil az bi mrkbi
Man chh goim Choon Mara prsd nbe
Haq jawani mslmi ba to sprd
Ko nsibi az dbstanm nbrd
Az to ain yak Kaar asan Hum nshd
Yaani Aan ambar Gul Aadam nshd
Dar malamat naram guftar Aan Kareem
Man rhin khjlt-o-Umeed-o-bim
Andki andish-o-Yaad aar ai pusar
Ijtima ummat khiralbshr
Baz ain rish Safed man nagar
Lrzh i bim-o-Umeed man nagar
Br pidar ain Jaur nazeba mkn
Pesh Maula Banda ra rsoa mkn
Ghuncha i az shakhsar Mustafa
Gul Show az bad bhar Mustafa
Az bharsh rang-o-Boo baid grft
Bhrh i az khalq o baid grft
Mrshd rumi chh Khush Farmooda ast
Aankh im Dar qatra ash aasodh ast
Mgsl az Khatam Rusul iyyam khoish
Takiya Kam Kun br fun-o-br gam khoish
Fitrat muslim srapa shafqat ast
Dar Jahan dast-o-zbansh Rehmat ast
Aankh Mehtaab az sar angshtsh donim
Rehmat o Aam-o-akhlaqsh Azeem
Az mqam o Agar door aisti
Az mian mashr ma nisti
To ke mosambi bostan masti
Hum sfir-o-hm zabaan masti
Naghma i dari Agar Tanha mzn
Jz bshakh bostan ma mzn
Har chh hst az Zindagi sarmaya Daar
Mird andar Unsur nasazgar
Bulbul asti Dar Chaman Parwaaz Kun
Naghma i ba hm noaian Saaz Kun
Or uqab asti tah Darya mzi
Jz bkhlot Khana i Sehra mzi
Kokbi ! mi tab br grdon khoish
Paa Munh biron z piramon khoish
Qatra i abi Gir az nisan Bari
Dar fzai bostansh prori
Ta misaal shabnam az fiz Bahar
Ghuncha i tngsh bgird Dar knar
Az shaa Aasman tab Sahar
Kz fsonsh Ghuncha mi bndd shajar
Unsur nam br Kashi az johrsh
Zavq rm az salmat mztrsh
Gohrt jz mauj abi hich nist
Sai to Ghair az srabi hich nist
Dar im andazsh ke grdd gohri
Tab o lrzd cho tab akhtri
Qatra i nisan ke Mahjoor az im ast
Nzr khashaki misaal shabnam ast
Tint pak musalman gohr ast
Ab-o-tabish az im Paighambar ast
Ab nisani bah aaghoshsh Dar aa
Oz mian qlzmsh gohr br aa
Dar Jahan Roshan tr az khorshid Show
Sahab tabani javid Show
علامہ اقبال
علامہ محمد اقبال (9 نومبر 1877ء – 21 اپریل 1938ء) مفکرِ پاکستان، شاعرِ مشرق، حکیم الامت اور بیسویں صدی کے سب سے عظیم مسلم فلسفی اور شاعر تھے۔ آپ نے اردو اور فارسی زبان میں...
