شاعری ہب / نظم / در بیان اینکہ تربیت خودی را سہ مراحل است

در بیان اینکہ تربیت خودی را سہ مراحل است

Showing That The Education Of The Self Has Three Stages

فونٹ سائز:
100%
پس منظر:

’’مرحلۂ اول اطاعت ‘‘

خدمت و محنت شعار اشتر است

صبر و استقلال کار اشتر است

گام او در راہ کم غوغا ستی

کاروان را زورق صحرا ستی

نقش پایش قسمت ہر بیشہ ئی

کم خور و کم خواب و محنت پیشہ ئی

مست زیر بار محمل مے رود

پای کوبان سوی منزل می رود

سر خوش از کیفیت رفتار خویش

در سفر صابر تر از اسوار خویش

تو ہم از بار فرائض سر متاب

بر خوری از ’’عندہ حسن المآب‘‘

در اطاعت کوش ای غفلت شعار

می شود از جبر پیدا اختیار

ناکس از فرمان پذیری کس شود

آتش ار باشد ز طغیان خس شود

ہر کہ تسخیر مہ و پروین کند

خویش را زنجیری آئین کند

باد را زندان گل خوشبو کند

قید بو را نافہ ے آہو کند

می زند اختر سوی منزل قدم

پیش آئینی سر تسلیم خم

سبزہ بر دین نمو روئیدہ است

پایمال از ترک آن گردیدہ است

لالہ پیھم سوختن قانون او

بر جہد اندر رگ او خون او

قطرہ ہا دریاست از آئین وصل

ذرہ ہا صحراست از آئین وصل

باطن ھر شی ز آئینی قوی

تو چرا غافل ازین سامان روی

باز ای آزاد دستور قدیم

زینت پا کن ھمان زنجیر سیم

شکوہ سنج سختی آئین مشو

از حدود مصطفی بیرون مرو

’’مرحلہ دوم ضبط نفس‘‘

نفس تو مثل شتر خود پرور است

خود پرست و خود سوار و خود سر است

مرد شو آور زمام او بکف

تا شوی گوہر اگر باشی خزف

ہر کہ بر خود نیست فرمانش روان

می شود فرمان پذیر از دیگران

طرح تعمیر تو از گل ریختند

با محبت خوف را آمیختند

خوف دنیا ، خوف عقبی ، خوف جان

خوف آلام زمین و آسمان

حب مال و دولت و حب وطن

حب خویش و اقربا و حب زن

امتزاج ماء و طین تن پرور است

کشتہ ی فحشا ھلاک منکر است

تا عصائی لا الہ داری بدست

ہر طلسم خوف را خواہی شکست

ہر کہ حق باشد چو جان اندر تنش

خم نگردد پیش باطل گردنش

خوف را در سنیۂ او راہ نیست

خاطرش مرعوب غیر اللہ نیست

ہر کہ در اقلیم لا آباد شد

فارغ از بند زن و اولاد شد

می کند از ماسوی قطع نظر

می نہد ساطور بر حلق پسر

با یکی مثل ہجوم لشکر است

جان بچشم او ز باد ارزان تر است

لا الہ باشد صدف گوہر نماز

قلب مسلم را حج اصغر نماز

در کف مسلم مثال خنجر است

قاتل فحشا و بغی و منکر است

روزہ بر جوع و عطش شبخون زند

خیبر تن پرورے را بشکند

مؤمنان را فطرت افروز است حج

ہجرت آموز و وطن سوزست حج

طاعتی سرمایہ ی جمعیتی

ربط اوراق کتاب ملتی

حب دولت را فنا سازد زکوة

ہم مساوات آشنا سازد زکوة

دل ز ’’حتی تنفقوا‘‘ محکم کند

زر فزاید الفت زر کم کند

این ہمہ اسباب استحکام تست

پختہ ی محکم اگر اسلام تست

اھل قوت شو ز ورد یًا قوی‘‘

تا سوار اشتر خاکی شوے

’’مرحلہ سوم نیابت الھی‘‘

گر شتر بانی جہانبانی کنی

زیب سر تاج سلیمانی کنی

تا جہان باشد جہان آرا شوی

تاجدار ملک ’’لایبلی‘‘ شوی

نایب حق در جہان بودن خوش است

بر عناصر حکمران بودن خوش است

نایب حق ہمچو جان عالم است

ہستی او ظل اسم اعظم است

از رموز جزو و کل آگہ بود

در جہان قائم بامراللہ بود

خیمہ چون در وسعت عالم زند

این بساط کہنہ را برھم زند

فطرتش معمور و می خواہد نمود

عالمی دیگر بیارد در وجود

صد جہان مثل جہان جزو وکل

روید از کشت خیال او چو گل

پختہ سازد فطرت ہر خام را

از حرم بیرون کند اصنام را

نغمہ زا تار دل از مضراب او

بہر حق بیداری او خواب او

شیب را آموزد آہنگ شباب

می دہد ہر چیز را رنگ شباب

نوع انسان را بشیر و ہم نذیر

ہم سپاہی ہم سپہگر ہم امیر

مدعای ’’علم الاسما‘‘ ستی

سر ’’سبحان الذی اسرا‘‘ ستی

از عصا دست سفیدش محکم است

قدرت کامل بعلمش توأم است

چون عنا گیرد بدست آن شہسوار

تیز تر گردد سمند روزگار

خشک سازد ہیبت او نیل را

می برد از مصر اسرائیل را

از قم او خیزد اندر گور تن

مردہ جانہا چون صنوبر در چمن

ذات او توجیہ ذات عالم است

از جلال او نجات عالم است

ذرہ خورشید آشنا از سایہ اش

قیمت ہستی گران از مایہ اش

زندگی بخشد ز اعجاز عمل

می کند تجدید انداز عمل

جلوہ ہا خیزد ز نقش پای او

صد کلیم آوارہ ی سینای او

زندگے را می کند تفسیر نو

می دہد این خواب را تعبیر نو

ہستئی مکنون او راز حیات

نغمہ ی نشیندہ ی ساز حیات

طبع مضمون بند فطرت خون شود

تا دو بیت ذات او موزون شود

مشت خاک ما سر گردون رسید

زین غبار آن شہسوار آید پدید

خفتہ در خاکستر امروز ما

شعلہ ی فردای عالم سوز ما

غنچہ ی ما گلستان در دامن است

چشم ما از صبح فردا روشن است

ای سوار اشہب دوران بیا

ای فروغ دیدہ ی امکان بیا

رونق ہنگامہ ی ایجاد شو

در سواد دیدہ ھا آباد شو

شورش اقوام را خاموش کن

نغمہ ی خود را بہشت گوش کن

خیز و قانون اخوت ساز دہ

جام صہبای محبت باز دہ

باز در عالم بیار ایام صلح

جنگجویان را بدہ پیغام صلح

نوع انسان مزرع و تو حاصلی

کاروان زندگے را منزلی

ریخت از جور خزان برگ شجر

چون بھاران بر ریاض ما گذر

سجدہ ہای طفلک و برنا و پیر

از جبین شرمسار ما بگیر

از وجود تو سرافرازیم ما

پس بسوز این جہان سازیم ما

Mrhlh avval Ita'at ‘‘

Khidmat-o-mihnat shiar ashtr ast

Sabr-o-istiqlal Kaar ashtr ast

Gam o Dar Raah Kam Ghogha Sati

Karoan ra zorq Sehra Sati

Nqsh paish qismat Har bishh i

Kam khor-o-Kam Khwab-o-mihnat Pesha i

Mast zir Baar mhml Mae rud

Pai koban soi Manzil mi rud

Sar Khush az kifit Raftaar khoish

Dar Safar sabir tr az asoar khoish

To Hum az Baar fraz sar mtab

Br Khori az andh Husn almaab

Dar Ita'at kosh ai ġaflat shiar

Mi shod az jbr Paida ikhtiyar

Naks az farman pziri Kis shod

Atash ar bashad z tghian khs shod

Har ke tskhir Mah-o-proin Kund

Khoish ra znjiri aaein Kund

Bad ra zindan Gul khushboo Kund

Qaid Boo ra nafh e ahu Kund

Mi znd akhtar soi Manzil Qadam

Pesh aaini sar taslim khm

Sbzh br din nmo roidh ast

Paimal az turk Aan grdidh ast

Lala pihm sokhtn Qanoon o

Br jhd andar rag o khoon o

Qatra ha driast az aaein osl

Zarra ha shrast az aaein osl

Batn hr shi z aaini qavi

To Chura ghafl azin saman ravi

Baz ai azaad dastur qadim

Zinat paa Kun hman zanjir sim

Shikva snj skhti aaein msho

Az hudud Mustafa biron mro

Mrhlh duvam zabt nfs

Nfs to Misal shutar Khud Parwar ast

Khud Parast-o-Khud savar-o-Khud sar ast

Mard Show aaor zmam o bkf

Ta shoi gohr Agar bashi khzf

Har ke br Khud nist frmansh Rawaan

Mi shod farman pazir az digran

Tara Tameer to az Gul rikhtnd

Ba Mohabbat khauf ra aamikhtnd

Khauf duniya khauf aqbi khauf jaan

Khauf aalam Zameen-o-Aasman

Hab mal-o-daulat-o-hab vatan

Hab khoish-o-aqrba-o-hab zan

Amtzaj maʾ-o-tin tan Parwar ast

Kshth i fhsha hlak munkar ast

Ta asaei La Ilah dari bdst

Har tlsm khauf ra khoahi shikast

Har ke Haq bashad cho jaan andar tnsh

Khm ngrdd Pesh batl grdnsh

Khauf ra Dar snih o Raah nist

Khatrsh mraob Ghair Allah nist

Har ke Dar iqlim La Aabad shd

Fariġ az Band zan-o-aulad shd

Mi Kund az masoi qta Nazar

Mi nhd sator br halaq pusar

Ba iki Misal hujum lashkar ast

Jaan bchshm o z bad arzan tr ast

La Ilah bashad sdf gohr namaz

Qalb muslim ra hajj Asghar namaz

Dar kf muslim misaal khanjar ast

Qatil fhsha-o-bghi-o-munkar ast

Roza br joa-o-atsh shbkhon znd

Khibr tan prore ra bshknd

Momnan ra fitrat afroz ast hajj

Hjrt aamoz-o-vatan sozst hajj

Taati sarmaya i jmaiti

Rbt aoraq kitab milti

Hab daulat ra fna sazd zko

Hum msaoat ashna sazd zko

Dil z hti tnfqoa mhkm Kund

Zr fzaid Ulfat zr Kam Kund

Ain hmh sabab istihkam tst

Pukhta i mhkm Agar islam tst

Ahl quwat Show z ord ia qavi

Ta savar ashtr khaki shoe

Mrhlh sivum niabt alhi

Gir shutar bani jhanbani kni

Zib sar taj slimani kni

Ta Jahan bashad Jahan aara shoi

Tajdar Mulk laibli shoi

Naib Haq Dar Jahan bodn Khush ast

Br anasr hkmran bodn Khush ast

Naib Haq hmcho jaan Aalam ast

Hasti o zl ism azam ast

Az rmoz jzo-o-kal aagh bod

Dar Jahan qaim bamrallh bod

Khaima Choon Dar vusat Aalam znd

Ain bsat khnh ra brhm znd

Ftrtsh mamor-o-mi khoahd nmod

Aalmi Digar biard Dar vajud

Sad Jahan Misal Jahan jzo okl

Roid az ksht Khayal o cho Gul

Pukhta sazd fitrat Har kham ra

Az Haram biron Kund asnam ra

Naghma za Taar Dil az mzrab o

Bhr Haq bidari o Khwab o

Shib ra aamozd ahaṅg shbab

Mi dhd Har ciz ra rang shbab

Noa insan ra bashir-o-Hum nzir

Hum sipahi Hum sphgr Hum ameer

Mdaai ilm alasma Sati

Sar Subhan alzi asra Sati

Az asa dast sfidsh mhkm ast

Qudrat kamil balmsh tom ast

Choon ana gird bdst Aan shhsoar

Tez tr grdd smnd rozgar

Khushk sazd hibt o nil ra

Mi brd az misr asraeil ra

Az qm o khizd andar gor tan

Murda janha Choon sanobar Dar Chaman

Zat o tojih zat Aalam ast

Az jlal o njat Aalam ast

Zarra khorshid ashna az saaya ash

Qeemat Hasti gran az maih ash

Zindagi bkhshd z aajaz Amal

Mi Kund tjdid andaz Amal

Jalwa ha khizd z nqsh pai o

Sad klim avara i sinai o

Zndge ra mi Kund tafsir Nau

Mi dhd ain Khwab ra tabir Nau

Hstei maknun o raaz Hayaat

Naghma i nshindh i Saaz Hayaat

Tba mazmun Band fitrat khoon shod

Ta do bait zat o Mauzoon shod

Msht Khaak ma sar grdon rasid

Zin ghbar Aan shhsoar aaid padid

Khfth Dar khakstr imroz ma

Shula i frdai Aalam soz ma

Ghuncha i ma Gulistan Dar daman ast

Chashm ma az Subh Farda Roshan ast

Ai savar ashhb doran bia

Ai frogh didh i imkan bia

Raunaq hngamh i aijad Show

Dar svad didh ha Aabad Show

Shorsh aqvam ra Khamosh Kun

Naghma i Khud ra bihisht gosh Kun

Khiz-o-Qanoon akhuwat Saaz dah

Jaam shbai Mohabbat baz dah

Baz Dar Aalam biar iyyam slh

Jngjoian ra bdh Paigham slh

Noa insan mzra-o-to hasli

Karoan zndge ra mnzli

Rikht az Jaur khzan brg shajar

Choon bharan br riyaz ma gzr

Sajda hai tflk-o-brna-o-Peer

Az jbin shrmsar ma bgir

Az vajud to srafrazim ma

Ps bsoz ain Jahan sazim ma

نظم Farsi
Comment
علامہ اقبال
تعارفِ شاعر

علامہ اقبال

🏛️ کلاسیکی دور ⏳ 9 نومبر 1877 — 21 اپریل 1938 📍

علامہ محمد اقبال (9 نومبر 1877ء – 21 اپریل 1938ء) مفکرِ پاکستان، شاعرِ مشرق، حکیم الامت اور بیسویں صدی کے سب سے عظیم مسلم فلسفی اور شاعر تھے۔ آپ نے اردو اور فارسی زبان میں...

جواب دیں

آپ کا ای میل ایڈریس شائع نہیں کیا جائے گا۔ ضروری خانوں کو * سے نشان زد کیا گیا ہے